43:1 ⧉ ⤴︎ וְהָרָעָ֖ב כָּבֵ֥ד בָּאָֽרֶץ ׃
ὁ δὲ λιμὸς ἐνίσχυσεν ἐπὶ τῆς γῆς
Interim fames omnem terram vehementer premebat .
ወእምዝ ፡ ጸንዐ ፡ ረኃብ ፡ ውስተ ፡ ብሔር ።
The famine was severe in the land.
43:2 ⧉ ⤴︎ וַיְהִ֗י כַּאֲשֶׁ֤ר כִּלּוּ֙ לֶאֱכֹ֣ל אֶת ־הַשֶּׁ֔בֶר אֲשֶׁ֥ר הֵבִ֖יאוּ מִמִּצְרָ֑יִם וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ אֲבִיהֶ֔ם שֻׁ֖בוּ שִׁבְרוּ ־לָ֥נוּ מְעַט ־אֹֽכֶל ׃
ἐγένετο δὲ ἡνίκα συνετέλεσαν καταφαγεῖν τὸν σῖτον ὃν ἤνεγκαν ἐξ Αἰγύπτου καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ πατὴρ αὐτῶν πάλιν πορευθέντες πρίασθε ἡμῖν μικρὰ βρώματα
Consumptisque cibis quos ex Aegypto detulerant , dixit Jacob ad filios suos : Revertimini , et emite nobis pauxillum escarum .
ወሶበ ፡ አኅለቁ ፡ ተሴስዮ ፡ እክለ ፡ ዘአምጽኡ ፡ እምብሔረ ፡ ግብጽ ፡ ወይቤሎሙ ፡ አቡሆሙ ፡ ሑሩ ፡ ካዕበ ፡ አምጽኡ ፡ ለነ ፡ እክለ ፡ ተሣይጠክሙ ፡ ኅዳጠ ።
When they had eaten up the grain which they had brought out of Egypt, their father said to them, “Go again, buy us a little more food.”
43:3 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֧אמֶר אֵלָ֛יו יְהוּדָ֖ה לֵאמֹ֑ר הָעֵ֣ד הֵעִד֩ בָּ֨נוּ הָאִ֤ישׁ לֵאמֹר֙ לֹֽא ־תִרְא֣וּ פָנַ֔י בִּלְתִּ֖י אֲחִיכֶ֥ם אִתְּכֶֽם ׃
εἶπεν δὲ αὐτῷ Ιουδας λέγων διαμαρτυρίᾳ διαμεμαρτύρηται ἡμῖν ὁ ἄνθρωπος λέγων οὐκ ὄψεσθε τὸ πρόσωπόν μου ἐὰν μὴ ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν ὁ νεώτερος μεθ’ ὑμῶν ᾖ
Respondit Judas : Denuntiavit nobis vir ille sub attestatione jurisjurandi , dicens : Non videbitis faciem meam , nisi fratrem vestrum minimum adduxeritis vobiscum .
ወይቤሎ ፡ ይሁዳ ፡ በሰማዕት ፡ አስምዐ ፡ ለነ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ባዕለ ፡ ብሔር ፡ ወይቤለነ ፡ ኢትሬእዩ ፡ እንከ ፡ ገጽየ ፡ ለእመ ፡ ኢመጽአ ፡ እኁክሙ ፡ ዘይንእስ ፡ ምስሌክሙ ።
Judah spoke to him, saying, “The man solemnly warned us, saying, ‘You shall not see my face, unless your brother is with you.’
43:4 ⧉ ⤴︎ אִם ־יֶשְׁךָ֛ מְשַׁלֵּ֥חַ אֶת ־אָחִ֖ינוּ אִתָּ֑נוּ נֵרְדָ֕ה וְנִשְׁבְּרָ֥ה לְךָ֖ אֹֽכֶל ׃
εἰ μὲν οὖν ἀποστέλλεις τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν μεθ’ ἡμῶν καταβησόμεθα καὶ ἀγοράσωμέν σοι βρώματα
Si ergo vis eum mittere nobiscum , pergemus pariter , et ememus tibi necessaria :
ወለእመሰ ፡ ትፌንዎ ፡ ለእኁነ ፡ ምስሌነ ፡ ነሐውር ፡ ወንሣየጥ ፡ ለከ ፡ እክለ ።
If you’ll send our brother with us, we’ll go down and buy you food;
43:5 ⧉ ⤴︎ וְאִם ־אֵינְךָ֥ מְשַׁלֵּ֖חַ לֹ֣א נֵרֵ֑ד כִּֽי ־הָאִ֞ישׁ אָמַ֤ר אֵלֵ֙ינוּ֙ לֹֽא ־תִרְא֣וּ פָנַ֔י בִּלְתִּ֖י אֲחִיכֶ֥ם אִתְּכֶֽם ׃
εἰ δὲ μὴ ἀποστέλλεις τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν μεθ’ ἡμῶν οὐ πορευσόμεθα ὁ γὰρ ἄνθρωπος εἶπεν ἡμῖν λέγων οὐκ ὄψεσθέ μου τὸ πρόσωπον ἐὰν μὴ ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν ὁ νεώτερος μεθ’ ὑμῶν ᾖ
sin autem non vis , non ibimus : vir enim , ut saepe diximus , denuntiavit nobis , dicens : Non videbitis faciem meam absque fratre vestro minimo .
ወለእመሰ ፡ ኢትፌንዎ ፡ ለእኁነ ፡ ምስሌነ ፡ ኢነሐውር ፡ እስመ ፡ ይቤለነ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ገጽየ ፡ ኢትሬእዩ ፡ እንከ ፡ ለእመ ፡ ኢያምጻእክምዎ ፡ ምስሌክሙ ፡ ለእኁክሙ ፡ ዘይንእስ ።
but if you don’t send him, we won’t go down, for the man said to us, ‘You shall not see my face, unless your brother is with you.’”
43:6 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֙אמֶר֙ יִשְׂרָאֵ֔ל לָמָ֥ה הֲרֵעֹתֶ֖ם לִ֑י לְהַגִּ֣יד לָאִ֔ישׁ הַע֥וֹד לָכֶ֖ם אָֽח ׃
εἶπεν δὲ Ισραηλ τί ἐκακοποιήσατέ με ἀναγγείλαντες τῷ ἀνθρώπῳ εἰ ἔστιν ὑμῖν ἀδελφός
Dixit eis Israël : In meam hoc fecistis miseriam , ut indicaretis ei et alium habere vos fratrem .
ወይቤሎሙ ፡ እስራኤል ፡ ምንትኑ ፡ ዛቲ ፡ እኪት ፡ ዘገበርክሙ ፡ ላዕሌየ ፡ ዘነገርክምዎ ፡ ለውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ከመ ፡ ብክሙ ፡ እኈ ።
Israel said, “Why did you treat me so badly, telling the man that you had another brother?”
43:7 ⧉ ⤴︎ וַיֹּאמְר֡וּ שָׁא֣וֹל שָֽׁאַל ־הָ֠אִ֠ישׁ לָ֣נוּ וּלְמֽוֹלַדְתֵּ֜נוּ לֵאמֹ֗ר הַע֨וֹד אֲבִיכֶ֥ם חַי֙ הֲיֵ֣שׁ לָכֶ֣ם אָ֔ח וַנַּ֨גֶּד ־ל֔וֹ עַל ־פִּ֖י הַדְּבָרִ֣ים הָאֵ֑לֶּה הֲיָד֣וֹעַ נֵדַ֔ע כִּ֣י יֹאמַ֔ר הוֹרִ֖ידוּ אֶת ־אֲחִיכֶֽם ׃
οἱ δὲ εἶπαν ἐρωτῶν ἐπηρώτησεν ἡμᾶς ὁ ἄνθρωπος καὶ τὴν γενεὰν ἡμῶν λέγων εἰ ἔτι ὁ πατὴρ ὑμῶν ζῇ εἰ ἔστιν ὑμῖν ἀδελφός καὶ ἀπηγγείλαμεν αὐτῷ κατὰ τὴν ἐπερώτησιν ταύτην μὴ ᾔδειμεν εἰ ἐρεῖ ἡμῖν ἀγάγετε τὸν ἀδελφὸν ὑμῶν
At illi responderunt : Interrogavit nos homo per ordinem nostram progeniem : si pater viveret : si haberemus fratrem : et nos respondimus ei consequenter juxta id quod fuerat sciscitatus : numquid scire poteramus quod dicturus esset : Adducite fratrem vestrum vobiscum ?
ወይቤልዎ ፡ እስመ ፡ ተስእለነ ፡ ብእሲ ፡ ፍጥረተነ ፡ ወይቤለነ ፡ ሀለወኑ ፡ አቡክሙ ፡ (አረጋዊ ፡) ሕያውኑ ፡ ወቦኑ ፡ ዘብክሙ ፡ እኈ ፡ ወነገርናሁ ፡ ዘከመ ፡ ተስእለነ ፡ ቦኑ ፡ አእመርነ ፡ ከመ ፡ ይብለነ ፡ አምጽእዎ ፡ ለእኁክሙ ።
They said, “The man asked directly concerning ourselves, and concerning our relatives, saying, ‘Is your father still alive? Have you another brother?’ We just answered his questions. Is there any way we could know that he would say, ‘Bring your brother down’?”
43:8 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֨אמֶר יְהוּדָ֜ה אֶל ־יִשְׂרָאֵ֣ל אָבִ֗יו שִׁלְחָ֥ה הַנַּ֛עַר אִתִּ֖י וְנָק֣וּמָה וְנֵלֵ֑כָה וְנִֽחְיֶה֙ וְלֹ֣א נָמ֔וּת גַּם ־אֲנַ֥חְנוּ גַם ־אַתָּ֖ה גַּם ־טַפֵּֽנוּ ׃
εἶπεν δὲ Ιουδας πρὸς Ισραηλ τὸν πατέρα αὐτοῦ ἀπόστειλον τὸ παιδάριον μετ’ ἐμοῦ καὶ ἀναστάντες πορευσόμεθα ἵνα ζῶμεν καὶ μὴ ἀποθάνωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ σὺ καὶ ἡ ἀποσκευὴ ἡμῶν
Judas quoque dixit patri suo : Mitte puerum mecum , ut proficiscamur , et possimus vivere : ne moriamur nos et parvuli nostri .
ወይቤሎ ፡ ይሁዳ ፡ ለአቡሁ ፡ ፈንዎ ፡ ለዝ ፡ ሕፃን ፡ ምስሌየ ፡ ወንትነሣእ ፡ ንሑር ፡ ከመ ፡ ንሕየው ፡ ወኢንሙት ፡ ንሕነሂ ፡ ወጥሪትነሂ ።
Judah said to Israel, his father, “Send the boy with me, and we’ll get up and go, so that we may live, and not die, both we, and you, and also our little ones.
43:9 ⧉ ⤴︎ אָֽנֹכִי֙ אֶֽעֶרְבֶ֔נּוּ מִיָּדִ֖י תְּבַקְשֶׁ֑נּוּ אִם ־לֹ֨א הֲבִיאֹתִ֤יו אֵלֶ֙יךָ֙ וְהִצַּגְתִּ֣יו לְפָנֶ֔יךָ וְחָטָ֥אתִֽי לְךָ֖ כׇּל ־הַיָּמִֽים ׃
ἐγὼ δὲ ἐκδέχομαι αὐτόν ἐκ χειρός μου ζήτησον αὐτόν ἐὰν μὴ ἀγάγω αὐτὸν πρὸς σὲ καὶ στήσω αὐτὸν ἐναντίον σου ἡμαρτηκὼς ἔσομαι πρὸς σὲ πάσας τὰς ἡμέρας
Ego suscipio puerum : de manu mea require illum : nisi reduxero , et reddidero eum tibi , ero peccati reus in te omni tempore .
ወአነ ፡ እትሐበዮ ፡ ወኪያየ ፡ ኅሥሥ ፡ ለእመ ፡ ኢያግባእክዎ ፡ ኀቤከ ፡ ወለእመ ፡ ኢያቀምክዎ ፡ ቅድሜከ ፡ ጊጉየ ፡ ኮንኩ ፡ ላዕሌከ ፡ በኵሉ ፡ መዋዕልየ ።
I’ll be collateral for him. From my hand will you require him. If I don’t bring him to you, and set him before you, then let me bear the blame forever;
43:10 ⧉ ⤴︎ כִּ֖י לוּלֵ֣א הִתְמַהְמָ֑הְנוּ כִּֽי ־עַתָּ֥ה שַׁ֖בְנוּ זֶ֥ה פַעֲמָֽיִם ׃
εἰ μὴ γὰρ ἐβραδύναμεν ἤδη ἂν ὑπεστρέψαμεν δίς
Si non intercessisset dilatio , jam vice alter venissemus .
ወሶበ ፡ አኮ ፡ ዘጐንደይነ ፡ ካዕበሰ ፡ እምደገምነ ፡ ገቢአ ።
for if we hadn’t delayed, surely we would have returned a second time by now.”
43:11 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֨אמֶר אֲלֵהֶ֜ם יִשְׂרָאֵ֣ל אֲבִיהֶ֗ם אִם ־כֵּ֣ן ׀אֵפוֹא֮ זֹ֣את עֲשׂוּ֒ קְח֞וּ מִזִּמְרַ֤ת הָאָ֙רֶץ֙ בִּכְלֵיכֶ֔ם וְהוֹרִ֥ידוּ לָאִ֖ישׁ מִנְחָ֑ה מְעַ֤ט צֳרִי֙ וּמְעַ֣ט דְּבַ֔שׁ נְכֹ֣את וָלֹ֔ט בׇּטְנִ֖ים וּשְׁקֵדִֽים ׃
εἶπεν δὲ αὐτοῖς Ισραηλ ὁ πατὴρ αὐτῶν εἰ οὕτως ἐστίν τοῦτο ποιήσατε λάβετε ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑμῶν καὶ καταγάγετε τῷ ἀνθρώπῳ δῶρα τῆς ῥητίνης καὶ τοῦ μέλιτος θυμίαμα καὶ στακτὴν καὶ τερέμινθον καὶ κάρυα
Igitur Israël pater eorum dixit ad eos : Si sic necesse est , facite quod vultis : sumite de optimis terrae fructibus in vasis vestris , et deferte viro munera , modicum resinae , et mellis , et storacis , stactes , et terebinthi , et amygdalarum .
ወይቤሎሙ ፡ እስራኤል ፡ አቡሆሙ ፡ ለእመሰ ፡ ከመዝ ፡ ውእቱ ፡ ዝንቱ ፡ ነገር ፡ ንሥኡ ፡ እምፍሬ ፡ ምድር ፡ ወደዩ ፡ ውስተ ፡ አኅስሊክሙ ፡ ወስዱ ፡ ለብእሲ ፡ አምኃ ፡ ልጥረ ፡ ወመዓረ ፡ ወዕጣነ ፡ ወማየ ፡ ልብን ፡ ወ [ጠርቤን ]ቶስ ፡ ወከርካዕ ።
Their father, Israel, said to them, “If it must be so, then do this: Take from the choice fruits of the land in your bags, and carry down a present for the man, a little balm, a little honey, spices and myrrh, nuts, and almonds;
43:12 ⧉ ⤴︎ וְכֶ֥סֶף מִשְׁנֶ֖ה קְח֣וּ בְיֶדְכֶ֑ם וְאֶת ־הַכֶּ֜סֶף הַמּוּשָׁ֨ב בְּפִ֤י אַמְתְּחֹֽתֵיכֶם֙ תָּשִׁ֣יבוּ בְיֶדְכֶ֔ם אוּלַ֥י מִשְׁגֶּ֖ה הֽוּא ׃
καὶ τὸ ἀργύριον δισσὸν λάβετε ἐν ταῖς χερσὶν ὑμῶν τὸ ἀργύριον τὸ ἀποστραφὲν ἐν τοῖς μαρσίπποις ὑμῶν ἀποστρέψατε μεθ’ ὑμῶν μήποτε ἀγνόημά ἐστιν
Pecuniam quoque duplicem ferte vobiscum : et illam , quam invenistis in sacculis , reportate , ne forte errore factum sit :
ወወርቅክሙሰ ፡ ካዕበቶ ፡ ንሥኡ ፡ ምስሌክሙ ፡ ዝንቱሂ ፡ ዘረከብክሙ ፡ በውስተ ፡ አኅስሊክሙ ፡ ወነሣእክምዎ ፡ በኢያእምሮ ፡ ኮነ ፡ ዮጊ ።
and take double money in your hand, and take back the money that was returned in the mouth of your sacks. Perhaps it was an oversight.
43:13 ⧉ ⤴︎ וְאֶת ־אֲחִיכֶ֖ם קָ֑חוּ וְק֖וּמוּ שׁ֥וּבוּ אֶל ־הָאִֽישׁ ׃
καὶ τὸν ἀδελφὸν ὑμῶν λάβετε καὶ ἀναστάντες κατάβητε πρὸς τὸν ἄνθρωπον
sed et fratrem vestrum tollite , et ite ad virum .
ወንሥእዎ ፡ ለእኁክሙሂ ፡ ምስሌክሙ ፡ ወተንሥኡ ፡ ረዱ ፡ ኀበ ፡ ብእሲ ።
Take your brother also, get up, and return to the man.
43:14 ⧉ ⤴︎ וְאֵ֣ל שַׁדַּ֗י יִתֵּ֨ן לָכֶ֤ם רַחֲמִים֙ לִפְנֵ֣י הָאִ֔ישׁ וְשִׁלַּ֥ח לָכֶ֛ם אֶת ־אֲחִיכֶ֥ם אַחֵ֖ר וְאֶת ־בִּנְיָמִ֑ין וַאֲנִ֕י כַּאֲשֶׁ֥ר שָׁכֹ֖לְתִּי שָׁכָֽלְתִּי ׃
ὁ δὲ θεός μου δῴη ὑμῖν χάριν ἐναντίον τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἀποστείλαι τὸν ἀδελφὸν ὑμῶν τὸν ἕνα καὶ τὸν Βενιαμιν ἐγὼ μὲν γάρ καθὰ ἠτέκνωμαι ἠτέκνωμαι
Deus autem meus omnipotens faciat vobis eum placabilem : et remittat vobiscum fratrem vestrum quem tenet , et hunc Benjamin : ego autem quasi orbatus absque liberis ero .
ወአምላኪየ ፡ ይሁበክሙ ፡ ሞገሰ ፡ በኀበ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ወያገብእ ፡ ለክሙ ፡ ለውእቱ ፡ እኁክሙ ፡ ወለብንያምኒ ፡ ወአንሰ ፡ ዳእሙ ፡ በከመ ፡ ኀጣእኩ ፡ ውሉደ ፡ ኅጣእኩ ።
May God Almighty give you mercy before the man, that he may release to you your other brother and Benjamin. If I am bereaved of my children, I am bereaved.”
43:15 ⧉ ⤴︎ וַיִּקְח֤וּ הָֽאֲנָשִׁים֙ אֶת ־הַמִּנְחָ֣ה הַזֹּ֔את וּמִשְׁנֶה ־כֶּ֛סֶף לָקְח֥וּ בְיָדָ֖ם וְאֶת ־בִּנְיָמִ֑ן וַיָּקֻ֙מוּ֙ וַיֵּרְד֣וּ מִצְרַ֔יִם וַיַּֽעַמְד֖וּ לִפְנֵ֥י יוֹסֵֽף ׃
λαβόντες δὲ οἱ ἄνδρες τὰ δῶρα ταῦτα καὶ τὸ ἀργύριον διπλοῦν ἔλαβον ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν καὶ τὸν Βενιαμιν καὶ ἀναστάντες κατέβησαν εἰς Αἴγυπτον καὶ ἔστησαν ἐναντίον Ιωσηφ
Tulerunt ergo viri munera , et pecuniam duplicem , et Benjamin : descenderuntque in Aegyptum , et steterunt coram Joseph .
ወነሥኡ ፡ እሙንቱ ፡ ዕደው ፡ ውእተ ፡ አምኃሁ ፡ ወወርቆሙኒ ፡ ካዕበተ ፡ ነሥኡ ፡ ምስሌሆሙ ፡ ወብንያምሃኒ ፡ ወተንሥኡ ፡ ወወረዱ ፡ ብሔረ ፡ ግብጽ ፡ ወበጽሑ ፡ ቅድሜሁ ፡ ለዮሴፍ ።
The men took that present, and they took double money in their hand, and Benjamin; and got up, went down to Egypt, and stood before Joseph.
43:16 ⧉ ⤴︎ וַיַּ֨רְא יוֹסֵ֣ף אִתָּם֮ אֶת ־בִּנְיָמִין֒ וַיֹּ֙אמֶר֙ לַֽאֲשֶׁ֣ר עַל ־בֵּית֔וֹ הָבֵ֥א אֶת ־הָאֲנָשִׁ֖ים הַבָּ֑יְתָה וּטְבֹ֤חַ טֶ֙בַח֙ וְהָכֵ֔ן כִּ֥י אִתִּ֛י יֹאכְל֥וּ הָאֲנָשִׁ֖ים בַּֽצׇּהֳרָֽיִם ׃
εἶδεν δὲ Ιωσηφ αὐτοὺς καὶ τὸν Βενιαμιν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν ὁμομήτριον καὶ εἶπεν τῷ ἐπὶ τῆς οἰκίας αὐτοῦ εἰσάγαγε τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν οἰκίαν καὶ σφάξον θύματα καὶ ἑτοίμασον μετ’ ἐμοῦ γὰρ φάγονται οἱ ἄνθρωποι ἄρτους τὴν μεσημβρίαν
Quos cum ille vidisset et Benjamin simul , praecepit dispensatori domus suae , dicens : Introduc viros domum , et occide victimas , et instrue convivium : quoniam mecum sunt comesturi meridie .
[ወርእዮ ፡ ዮሴፍ ፡ ለብንያም ፡ ምስሌሆሙ ፡] ወይቤሎ ፡ ለመጋቤ ፡ ቤቱ ፡ አብኦሙ ፡ ለእሉ ፡ ሰብእ ፡ ውስተ ፡ ቤት ፡ ወጥባኅ ፡ ወአስተዳሉ ፡ እስመ ፡ ምስሌየ ፡ ይመስሑ ፡ እሉ ፡ ዕደው ፡ ወምስሌየ ፡ ይበልዑ ፡ እክለ ፡ መዓልተ ።
When Joseph saw Benjamin with them, he said to the steward of his house, “Bring the men into the house, and butcher an animal, and prepare; for the men will dine with me at noon.”
43:17 ⧉ ⤴︎ וַיַּ֣עַשׂ הָאִ֔ישׁ כַּֽאֲשֶׁ֖ר אָמַ֣ר יוֹסֵ֑ף וַיָּבֵ֥א הָאִ֛ישׁ אֶת ־הָאֲנָשִׁ֖ים בֵּ֥יתָה יוֹסֵֽף ׃
ἐποίησεν δὲ ὁ ἄνθρωπος καθὰ εἶπεν Ιωσηφ καὶ εἰσήγαγεν τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸν οἶκον Ιωσηφ
Fecit ille quod sibi fuerat imperatum , et introduxit viros domum .
ወገብረ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ በከመ ፡ ይቤሎ ፡ ዮሴፍ ፡ ወአብኦሙ ፡ ለእሙንቱ ፡ ዕደው ፡ ቤተ ፡ ዮሴፍ ።
The man did as Joseph commanded, and the man brought the men to Joseph’s house.
43:18 ⧉ ⤴︎ וַיִּֽירְא֣וּ הָֽאֲנָשִׁ֗ים כִּ֣י הֽוּבְאוּ֮ בֵּ֣ית יוֹסֵף֒ וַיֹּאמְר֗וּ עַל ־דְּבַ֤ר הַכֶּ֙סֶף֙ הַשָּׁ֤ב בְּאַמְתְּחֹתֵ֙ינוּ֙ בַּתְּחִלָּ֔ה אֲנַ֖חְנוּ מֽוּבָאִ֑ים לְהִתְגֹּלֵ֤ל עָלֵ֙ינוּ֙ וּלְהִתְנַפֵּ֣ל עָלֵ֔ינוּ וְלָקַ֧חַת אֹתָ֛נוּ לַעֲבָדִ֖ים וְאֶת ־חֲמֹרֵֽינוּ ׃
ἰδόντες δὲ οἱ ἄνθρωποι ὅτι εἰσήχθησαν εἰς τὸν οἶκον Ιωσηφ εἶπαν διὰ τὸ ἀργύριον τὸ ἀποστραφὲν ἐν τοῖς μαρσίπποις ἡμῶν τὴν ἀρχὴν ἡμεῖς εἰσαγόμεθα τοῦ συκοφαντῆσαι ἡμᾶς καὶ ἐπιθέσθαι ἡμῖν τοῦ λαβεῖν ἡμᾶς εἰς παῖδας καὶ τοὺς ὄνους ἡμῶν
Ibique exterriti , dixerunt mutuo : Propter pecuniam , quam retulimus prius in saccis nostris , introducti sumus : ut devolvat in nos calumniam , et violenter subjiciat servituti et nos , et asinos nostros .
ወሶበ ፡ ርእዩ ፡ እሙንቱ ፡ ዕደው ፡ ከመ ፡ አብእዎሙ ፡ ውስተ ፡ ቤተ ፡ ዮሴፍ ፡ ይቤሉ ፡ በእንተ ፡ ዝክቱ ፡ ወርቅ ፡ ዘገብአ ፡ ውስተ ፡ አኅስሊነ ፡ ዘቀዲሙ ፡ ይወስዱነ ፡ ከመ ፡ ይኰንኑነ ፡ ወይቅንዩነ ፡ ወይ [ን ]ሥኡ ፡ እንስሳነ ።
The men were afraid, because they were brought to Joseph’s house; and they said, “Because of the money that was returned in our sacks the first time, we’re brought in; that he may seek occasion against us, attack us, and seize us as slaves, along with our donkeys.”
43:19 ⧉ ⤴︎ וַֽיִּגְּשׁוּ֙ אֶל ־הָאִ֔ישׁ אֲשֶׁ֖ר עַל ־בֵּ֣ית יוֹסֵ֑ף וַיְדַבְּר֥וּ אֵלָ֖יו פֶּ֥תַח הַבָּֽיִת ׃
προσελθόντες δὲ πρὸς τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐπὶ τοῦ οἴκου Ιωσηφ ἐλάλησαν αὐτῷ ἐν τῷ πυλῶνι τοῦ οἴκου
Quam ob rem in ipsis foribus accedentes ad dispensatorem domus ,
ወመጽኡ ፡ ኀበ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ [ዘላዕለ ፡] ቤተ ፡ ዮሴፍ ፡ ወነገርዎ ፡ በኆኅተ ፡ ቤት ።
They came near to the steward of Joseph’s house, and they spoke to him at the door of the house,
43:20 ⧉ ⤴︎ וַיֹּאמְר֖וּ בִּ֣י אֲדֹנִ֑י יָרֹ֥ד יָרַ֛דְנוּ בַּתְּחִלָּ֖ה לִשְׁבׇּר ־אֹֽכֶל ׃
λέγοντες δεόμεθα κύριε κατέβημεν τὴν ἀρχὴν πρίασθαι βρώματα
locuti sunt : Oramus , domine , ut audias nos . Jam ante descendimus ut emeremus escas :
ወይቤልዎ ፡ ናስተበቍዐከ ፡ እግዚኦ ፡ ወረድነ ፡ ቀዲሙ ፡ ንሣየጥ ፡ እክለ ።
and said, “Oh, my lord, we indeed came down the first time to buy food.
43:21 ⧉ ⤴︎ וַיְהִ֞י כִּי ־בָ֣אנוּ אֶל ־הַמָּל֗וֹן וַֽנִּפְתְּחָה֙ אֶת ־אַמְתְּחֹתֵ֔ינוּ וְהִנֵּ֤ה כֶֽסֶף ־אִישׁ֙ בְּפִ֣י אַמְתַּחְתּ֔וֹ כַּסְפֵּ֖נוּ בְּמִשְׁקָל֑וֹ וַנָּ֥שֶׁב אֹת֖וֹ בְּיָדֵֽנוּ ׃
ἐγένετο δὲ ἡνίκα ἤλθομεν εἰς τὸ καταλῦσαι καὶ ἠνοίξαμεν τοὺς μαρσίππους ἡμῶν καὶ τόδε τὸ ἀργύριον ἑκάστου ἐν τῷ μαρσίππῳ αὐτοῦ τὸ ἀργύριον ἡμῶν ἐν σταθμῷ ἀπεστρέψαμεν νῦν ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν
quibus emptis , cum venissemus ad diversorium , aperuimus saccos nostros , et invenimus pecuniam in ore saccorum : quam nunc eodem pondere reportavimus .
ወኮነ ፡ ሶበ ፡ በጻሕነ ፡ ለኅዲር ፡ ወፈታሕነ ፡ አኅስሊነ ፡ ረከብነ ፡ ወርቀ ፡ ውስተ ፡ አኅስሊነ ፡ ዘዘ ፡ ዚአነ ፡ ወይእዜኒ ፡ ወርቅነሰ ፡ አግባእነ ፡ ምስሌነ ፡ በበ ፡ መድሎቱ ።
When we came to the lodging place, we opened our sacks, and behold, each man’s money was in the mouth of his sack, our money in full weight. We have brought it back in our hand.
43:22 ⧉ ⤴︎ וְכֶ֧סֶף אַחֵ֛ר הוֹרַ֥דְנוּ בְיָדֵ֖נוּ לִשְׁבׇּר ־אֹ֑כֶל לֹ֣א יָדַ֔עְנוּ מִי ־שָׂ֥ם כַּסְפֵּ֖נוּ בְּאַמְתְּחֹתֵֽינוּ ׃
καὶ ἀργύριον ἕτερον ἠνέγκαμεν μεθ’ ἑαυτῶν ἀγοράσαι βρώματα οὐκ οἴδαμεν τίς ἐνέβαλεν τὸ ἀργύριον εἰς τοὺς μαρσίππους ἡμῶν
Sed et aliud attulimus argentum , ut emamus quae nobis necessaria sunt : non est in nostra conscientia quis posuerit eam in marsupiis nostris .
ወካልአኒ ፡ ወርቀ ፡ አምጻእነ ፡ ምስሌነ ፡ በዘ ፡ ንሣየጥ ፡ እክለ ፡ ወኢያእመርነ ፡ መኑ ፡ ወደዮ ፡ ለውእቱ ፡ ወርቅ ፡ ውስተ ፡ አኅስሊነ ።
We have brought down other money in our hand to buy food. We don’t know who put our money in our sacks.”
43:23 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֩אמֶר֩ שָׁל֨וֹם לָכֶ֜ם אַל ־תִּירָ֗אוּ אֱלֹ֨הֵיכֶ֜ם וֵֽאלֹהֵ֤י אֲבִיכֶם֙ נָתַ֨ן לָכֶ֤ם מַטְמוֹן֙ בְּאַמְתְּחֹ֣תֵיכֶ֔ם כַּסְפְּכֶ֖ם בָּ֣א אֵלָ֑י וַיּוֹצֵ֥א אֲלֵהֶ֖ם אֶת ־שִׁמְעֽוֹן ׃
εἶπεν δὲ αὐτοῖς ἵλεως ὑμῖν μὴ φοβεῖσθε ὁ θεὸς ὑμῶν καὶ ὁ θεὸς τῶν πατέρων ὑμῶν ἔδωκεν ὑμῖν θησαυροὺς ἐν τοῖς μαρσίπποις ὑμῶν τὸ δὲ ἀργύριον ὑμῶν εὐδοκιμοῦν ἀπέχω καὶ ἐξήγαγεν πρὸς αὐτοὺς τὸν Συμεων
At ille respondit : Pax vobiscum , nolite timere : Deus vester , et Deus patris vestri , dedit vobis thesauros in saccis vestris : nam pecuniam , quam dedistis mihi , probatam ego habeo . Eduxitque ad eos Simeon .
ወይቤሎሙ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ሐሰ ፡ ለክሙ ፡ ኢት [ፍ ]ርሁ ፤ አምላክክሙ ፡ ወአምላከ ፡ አበዊክሙ ፡ አጥዐመክሙ ፡ መደፍንተ ፡ በውስተ ፡ አኅስሊክሙ ፡ ወወርቅክሙሰ ፡ ሠሚርየ ፡ ነሣእኩ ፡ ወአውፅኦ ፡ ለስምዖንሂ ፡ ኀቤሆሙ ።
He said, “Peace be to you. Don’t be afraid. Your God, and the God of your father, has given you treasure in your sacks. I received your money.” He brought Simeon out to them.
43:24 ⧉ ⤴︎ וַיָּבֵ֥א הָאִ֛ישׁ אֶת ־הָאֲנָשִׁ֖ים בֵּ֣יתָה יוֹסֵ֑ף וַיִּתֶּן ־מַ֙יִם֙ וַיִּרְחֲצ֣וּ רַגְלֵיהֶ֔ם וַיִּתֵּ֥ן מִסְפּ֖וֹא לַחֲמֹֽרֵיהֶֽם ׃
καὶ ἤνεγκεν ὕδωρ νίψαι τοὺς πόδας αὐτῶν καὶ ἔδωκεν χορτάσματα τοῖς ὄνοις αὐτῶν
Et introductis domum , attulit aquam , et laverunt pedes suos , deditque pabulum asinis eorum .
ወአምጽአ ፡ ማየ ፡ ለእገሪሆሙ ፡ ወወሀበ ፡ እክለ ፡ ለአእዱጊሆሙ ።
The man brought the men into Joseph’s house, and gave them water, and they washed their feet. He gave their donkeys fodder.
43:25 ⧉ ⤴︎ וַיָּכִ֙ינוּ֙ אֶת ־הַמִּנְחָ֔ה עַד ־בּ֥וֹא יוֹסֵ֖ף בַּֽצׇּהֳרָ֑יִם כִּ֣י שָֽׁמְע֔וּ כִּי ־שָׁ֖ם יֹ֥אכְלוּ לָֽחֶם ׃
ἡτοίμασαν δὲ τὰ δῶρα ἕως τοῦ ἐλθεῖν Ιωσηφ μεσημβρίας ἤκουσαν γὰρ ὅτι ἐκεῖ μέλλει ἀριστᾶν
Illi vero parabant munera , donec ingrederetur Joseph meridie : audierant enim quod ibi comesturi essent panem .
ወአስተዳለው ፡ አምኃሆሙ ፡ እስከ ፡ ይበውእ ፡ ዮሴፍ ፡ መዓልተ ፡ እስመ ፡ ሰምዑ ፡ ከመ ፡ በህየ ፡ ይመስሕ ።
They prepared the present for Joseph’s coming at noon, for they heard that they should eat bread there.
43:26 ⧉ ⤴︎ וַיָּבֹ֤א יוֹסֵף֙ הַבַּ֔יְתָה וַיָּבִ֥יאּוּ ל֛וֹ אֶת ־הַמִּנְחָ֥ה אֲשֶׁר ־בְּיָדָ֖ם הַבָּ֑יְתָה וַיִּשְׁתַּחֲווּ ־ל֖וֹ אָֽרְצָה ׃
εἰσῆλθεν δὲ Ιωσηφ εἰς τὴν οἰκίαν καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ τὰ δῶρα ἃ εἶχον ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν εἰς τὸν οἶκον καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν
Igitur ingressus est Joseph domum suam , obtuleruntque ei munera , tenentes in manibus suis : et adoraverunt proni in terram .
ወሶበ ፡ መጽአ ፡ ዮሴፍ ፡ ውስተ ፡ ቤቱ ፡ አምጽኡ ፡ ሎቱ ፡ አምኃሁ ፡ እምዘ ፡ ቦሙ ፡ ውስተ ፡ ቤቶሙ ፡ ወሰገዱ ፡ ሎቱ ፡ በገጾሙ ፡ ውስተ ፡ ምድር ።
When Joseph came home, they brought him the present which was in their hand into the house, and bowed themselves down to the earth before him.
43:27 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁאַ֤ל לָהֶם֙ לְשָׁל֔וֹם וַיֹּ֗אמֶר הֲשָׁל֛וֹם אֲבִיכֶ֥ם הַזָּקֵ֖ן אֲשֶׁ֣ר אֲמַרְתֶּ֑ם הַעוֹדֶ֖נּוּ חָֽי ׃
ἠρώτησεν δὲ αὐτούς πῶς ἔχετε καὶ εἶπεν αὐτοῖς εἰ ὑγιαίνει ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ πρεσβύτερος ὃν εἴπατε ἔτι ζῇ
At ille , clementer resalutatis eis , interrogavit eos , dicens : Salvusne est pater vester senex , de quo dixeratis mihi ? adhuc vivit ?
ወተስእሎሙ ፡ ዜናሆሙ ፡ ወይቤሎሙ ፡ ዳኅንኑ ፡ አቡክሙ ፡ ዝኩ ፡ አረጋዊ ፡ ዘትቤሉኒ ፡ ከመ ፡ ዓዲ ፡ ሕያው ።
He asked them of their welfare, and said, “Is your father well, the old man of whom you spoke? Is he yet alive?”
43:28 ⧉ ⤴︎ וַיֹּאמְר֗וּ שָׁל֛וֹם לְעַבְדְּךָ֥ לְאָבִ֖ינוּ עוֹדֶ֣נּוּ חָ֑י וַֽיִּקְּד֖וּ (וישתחו ) [וַיִּֽשְׁתַּחֲוֽוּ ]׃
οἱ δὲ εἶπαν ὑγιαίνει ὁ παῖς σου ὁ πατὴρ ἡμῶν ἔτι ζῇ καὶ εἶπεν εὐλογητὸς ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος τῷ θεῷ καὶ κύψαντες προσεκύνησαν αὐτῷ
Qui responderunt : Sospes est servus tuus pater noster , adhuc vivit . Et incurvati , adoraverunt eum .
ወይቤልዎ ፡ ዳኅን ፡ ገብርከ ፡ አረጋዊ ፡ አቡነ ፡ ወዓዲሁ ፡ ሕያው ፡ ውእቱ ፡ ወይቤ ፡ ዮሴፍ ፡ ቡሩክ ፡ ውእቱ ፡ ብእሲ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ወአትሐቱ ፡ ርእሶሙ ፡ ወሰገዱ ፡ ሎቱ ።
They said, “Your servant, our father, is well. He is still alive.” They bowed down humbly.
43:29 ⧉ ⤴︎ וַיִּשָּׂ֣א עֵינָ֗יו וַיַּ֞רְא אֶת ־בִּנְיָמִ֣ין אָחִיו֮ בֶּן ־אִמּוֹ֒ וַיֹּ֗אמֶר הֲזֶה֙ אֲחִיכֶ֣ם הַקָּטֹ֔ן אֲשֶׁ֥ר אֲמַרְתֶּ֖ם אֵלָ֑י וַיֹּאמַ֕ר אֱלֹהִ֥ים יׇחְנְךָ֖ בְּנִֽי ׃
ἀναβλέψας δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς Ιωσηφ εἶδεν Βενιαμιν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν ὁμομήτριον καὶ εἶπεν οὗτος ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν ὁ νεώτερος ὃν εἴπατε πρός με ἀγαγεῖν καὶ εἶπεν ὁ θεὸς ἐλεήσαι σε τέκνον
Attollens autem Joseph oculos , vidit Benjamin fratrem suum uterinum , et ait : Iste est frater vester parvulus , de quo dixeratis mihi ? Et rursum : Deus , inquit , misereatur tui , fili mi .
ወሶበ ፡ ነጸረ ፡ ወርእዮ ፡ ለብንያም ፡ እኁሁ ፡ ወልደ ፡ እሙ ፡ ይቤሎሙ ፡ ዝኑ ፡ ውእቱ ፡ እኁክሙ ፡ ዘይንእስ ፡ ዘትቤሉ ፡ ናመጽኦ ፡ ኀቤከ ፡ ወይቤልዎ ፡ እወ ፡ ወይቤሎ ፡ ዮሴፍ ፡ እግዚአብሔር ፡ ይሣሀልከ ፡ ወልድየ ።
He lifted up his eyes, and saw Benjamin, his brother, his mother’s son, and said, “Is this your youngest brother, of whom you spoke to me?” He said, “God be gracious to you, my son.”
43:30 ⧉ ⤴︎ וַיְמַהֵ֣ר יוֹסֵ֗ף כִּֽי ־נִכְמְר֤וּ רַחֲמָיו֙ אֶל ־אָחִ֔יו וַיְבַקֵּ֖שׁ לִבְכּ֑וֹת וַיָּבֹ֥א הַחַ֖דְרָה וַיֵּ֥בְךְּ שָֽׁמָּה ׃
ἐταράχθη δὲ Ιωσηφ συνεστρέφετο γὰρ τὰ ἔντερα αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ καὶ ἐζήτει κλαῦσαι εἰσελθὼν δὲ εἰς τὸ ταμιεῖον ἔκλαυσεν ἐκεῖ
Festinavitque , quia commota fuerant viscera ejus super fratre suo , et erumpebant lacrimae : et introiens cubiculum flevit .
ወተሀውከ ፡ ዮሴፍ ፡ አማዕዋቲሁ ፡ ወፈቀደ ፡ ይብኪ ፡ ወቦአ ፡ ወሳጢተ ፡ ወበከየ ።
Joseph hurried, for his heart yearned over his brother; and he sought a place to weep. He entered into his room, and wept there.
43:31 ⧉ ⤴︎ וַיִּרְחַ֥ץ פָּנָ֖יו וַיֵּצֵ֑א וַיִּ֨תְאַפַּ֔ק וַיֹּ֖אמֶר שִׂ֥ימוּ לָֽחֶם ׃
καὶ νιψάμενος τὸ πρόσωπον ἐξελθὼν ἐνεκρατεύσατο καὶ εἶπεν παράθετε ἄρτους
Rursumque lota facie egressus , continuit se , et ait : Ponite panes .
ወተኀፅበ ፡ ገጾ ፡ ወወፅአ ፡ ተዐጊሶ ፡ ወይቤ ፡ አቅርቡ ፡ ለነ ፡ ኅብስተ ።
He washed his face, and came out. He controlled himself, and said, “Serve the meal.”
43:32 ⧉ ⤴︎ וַיָּשִׂ֥ימוּ ל֛וֹ לְבַדּ֖וֹ וְלָהֶ֣ם לְבַדָּ֑ם וְלַמִּצְרִ֞ים הָאֹכְלִ֤ים אִתּוֹ֙ לְבַדָּ֔ם כִּי֩ לֹ֨א יוּכְל֜וּן הַמִּצְרִ֗ים לֶאֱכֹ֤ל אֶת ־הָֽעִבְרִים֙ לֶ֔חֶם כִּי ־תוֹעֵבָ֥ה הִ֖וא לְמִצְרָֽיִם ׃
καὶ παρέθηκαν αὐτῷ μόνῳ καὶ αὐτοῖς καθ’ ἑαυτοὺς καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις τοῖς συνδειπνοῦσιν μετ’ αὐτοῦ καθ’ ἑαυτούς οὐ γὰρ ἐδύναντο οἱ Αἰγύπτιοι συνεσθίειν μετὰ τῶν Εβραίων ἄρτους βδέλυγμα γάρ ἐστιν τοῖς Αἰγυπτίοις
Quibus appositis , seorsum Joseph , et seorsum fratribus , Aegyptiis quoque qui vescebantur simul , seorsum (illicitum est enim Aegyptiis comedere cum Hebraeis , et profanum putant hujuscemodi convivium )
ወአቅረቡ ፡ ሎሙ ፡ እንተ ፡ ባሕቲቶሙ ፡ ወሎቱኒ ፡ እንተ ፡ ባሕቲቱ ፡ ወለሰብአ ፡ ግብጽኒ ፡ እለ ፡ ይመስሑ ፡ እንተ ፡ ባሕቲቶሙ ፡ እስመ ፡ ኢይክሉ ፡ ሰብአ ፡ ግብጽ ፡ በሊዐ ፡ እክል ፡ ምስለ ፡ ዕብራዊያን ፡ እስመ ፡ ያስቆርርዎሙ ፡ ሰብአ ፡ ግብጽ ፡ ለሰብአ ፡ ኖሎት ፡ ለኵሎሙ ።
They served him by himself, and them by themselves, and the Egyptians who ate with him by themselves, because the Egyptians don’t eat with the Hebrews, for that is an abomination to the Egyptians.
43:33 ⧉ ⤴︎ וַיֵּשְׁב֣וּ לְפָנָ֔יו הַבְּכֹר֙ כִּבְכֹ֣רָת֔וֹ וְהַצָּעִ֖יר כִּצְעִרָת֑וֹ וַיִּתְמְה֥וּ הָאֲנָשִׁ֖ים אִ֥ישׁ אֶל ־רֵעֵֽהוּ ׃
ἐκάθισαν δὲ ἐναντίον αὐτοῦ ὁ πρωτότοκος κατὰ τὰ πρεσβεῖα αὐτοῦ καὶ ὁ νεώτερος κατὰ τὴν νεότητα αὐτοῦ ἐξίσταντο δὲ οἱ ἄνθρωποι ἕκαστος πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ
sederunt coram eo , primogenitus juxta primogenita sua , et minimus juxta aetatem suam . Et mirabantur nimis ,
ወነበረ ፡ ቅድሜሁ ፡ በኵሮሙ ፡ ዘይልህቅ ፡ ወዘይንእስኒ ፡ በነአሳቲሁ ፡ ወአንከሩ ፡ አሐዱ ፡ አሐዱ ፡ ምስለ ፡ ካልኡ ።
They sat before him, the firstborn according to his birthright, and the youngest according to his youth, and the men marveled with one another.
43:34 ⧉ ⤴︎ וַיִּשָּׂ֨א מַשְׂאֹ֜ת מֵאֵ֣ת פָּנָיו֮ אֲלֵהֶם֒ וַתֵּ֜רֶב מַשְׂאַ֧ת בִּנְיָמִ֛ן מִמַּשְׂאֹ֥ת כֻּלָּ֖ם חָמֵ֣שׁ יָד֑וֹת וַיִּשְׁתּ֥וּ וַֽיִּשְׁכְּר֖וּ עִמּֽוֹ ׃
ἦραν δὲ μερίδας παρ’ αὐτοῦ πρὸς αὐτούς ἐμεγαλύνθη δὲ ἡ μερὶς Βενιαμιν παρὰ τὰς μερίδας πάντων πενταπλασίως πρὸς τὰς ἐκείνων ἔπιον δὲ καὶ ἐμεθύσθησαν μετ’ αὐτοῦ
sumptis partibus quas ab eo acceperant : majorque pars venit Benjamin , ita ut quinque partibus excederet . Biberuntque et inebriati sunt cum eo .
ወነሥኡ ፡ ክፍሎሙ ፡ በኀቤሁ ፡ ዘዘ ፡ ዚአሆሙ ፡ ወዐብየ ፡ ክፍሉ ፡ ለብንያም ፡ እምነ ፡ ዘኵሎሙ ፡ ምኀምስተ ፡ ዘእልክቱ ፡ ወሰትዩ ፡ ወሰክሩ ፡ ምስሌሁ ።
He sent portions to them from before him, but Benjamin’s portion was five times as much as any of theirs. They drank, and were merry with him.