32:1 ⧉ ⤴︎ אַחֲרֵ֨י הַדְּבָרִ֤ים וְהָֽאֱמֶת֙ הָאֵ֔לֶּה בָּ֖א סַנְחֵרִ֣יב מֶלֶךְ ־אַשּׁ֑וּר וַיָּבֹ֣א בִיהוּדָ֗ה וַיִּ֙חַן֙ עַל ־הֶעָרִ֣ים הַבְּצֻר֔וֹת וַיֹּ֖אמֶר לְבִקְעָ֥ם אֵלָֽיו ׃
καὶ μετὰ τοὺς λόγους τούτους καὶ τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἦλθεν Σενναχηριμ βασιλεὺς Ἀσσυρίων καὶ ἦλθεν ἐπὶ Ιουδαν καὶ παρενέβαλεν ἐπὶ τὰς πόλεις τὰς τειχήρεις καὶ εἶπεν προκαταλαβέσθαι αὐτάς
Post quae et hujuscemodi veritatem , venit Sennacherib rex Assyriorum , et ingressus Judam , obsedit civitates munitas , volens eas capere .
ወእምድኅረ ፡ እላንቱ ፡ ቃላት ፡ ወእምዝንቱ ፡ ጽድቅ ፡ ዘገብረ ፡ መጽኦ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ወበጽሐ ፡ ላዕለ ፡ ይሁዳ ፡ ወተዓየነ ፡ ላዕለ ፡ ሀገረ ፡ ጸወናት ፡ ወሐለየ ፡ ወይቤ ፡ ከመ ፡ ያውፅኦሙ ።
After these things and this faithfulness, Sennacherib king of Assyria came, entered into Judah, encamped against the fortified cities, and intended to win them for himself.
32:2 ⧉ ⤴︎ וַיַּרְא֙ יְחִזְקִיָּ֔הוּ כִּי ־בָ֖א סַנְחֵרִ֑יב וּפָנָ֕יו לַמִּלְחָמָ֖ה עַל ־יְרוּשָׁלָֽ͏ִם ׃
καὶ εἶδεν Εζεκιας ὅτι ἥκει Σενναχηριμ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τοῦ πολεμῆσαι ἐπὶ Ιερουσαλημ
Quod cum vidisset Ezechias , venisse scilicet Sennacherib , et totum belli impetum verti contra Jerusalem ,
ወርእየ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ከመ ፡ በጽሐ ፡ ሰናክሬም ፡ ወገጾኒ ፡ ሜጠ ፡ ይጽብኣ ፡ ለኢየሩሳሌም ።
When Hezekiah saw that Sennacherib had come, and that he was planning to fight against Jerusalem,
32:3 ⧉ ⤴︎ וַיִּוָּעַ֗ץ עִם ־שָׂרָיו֙ וְגִבֹּרָ֔יו לִסְתּוֹם֙ אֶת ־מֵימֵ֣י הָעֲיָנ֔וֹת אֲשֶׁ֖ר מִח֣וּץ לָעִ֑יר וַֽיַּעְזְרֽוּהוּ ׃
καὶ ἐβουλεύσατο μετὰ τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῦ καὶ τῶν δυνατῶν ἐμφράξαι τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν ἃ ἦν ἔξω τῆς πόλεως καὶ συνεπίσχυσαν αὐτῷ
inito cum principibus consilio , virisque fortissimis , ut obturarent capita fontium qui erant extra urbem : et hoc omnium decernente sententia ,
ተማከረ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ምስለ ፡ ሊቃናተ ፡ ሕዝቡ ፡ ወምስለ ፡ ፅኑዓን ፡ ከመ ፡ ይፈፅም ፡ አንቅዕተ ፡ ማያተ ፡ ዘሀሎ ፡ አፍኣ ፡ እምሀገር ፡ ወሠምሩ ፡ ምክረ ፡ ዚአሁ ።
he took counsel with his princes and his mighty men to stop the waters of the springs which were outside of the city, and they helped him.
32:4 ⧉ ⤴︎ וַיִּקָּבְצ֣וּ עַם ־רָ֔ב וַֽיִּסְתְּמוּ֙ אֶת ־כׇּל ־הַמַּעְיָנ֔וֹת וְאֶת ־הַנַּ֛חַל הַשּׁוֹטֵ֥ף בְּתוֹךְ ־הָאָ֖רֶץ לֵאמֹ֑ר לָ֤מָּה יָב֙וֹאוּ֙ מַלְכֵ֣י אַשּׁ֔וּר וּמָצְא֖וּ מַ֥יִם רַבִּֽים ׃
καὶ συνήγαγεν λαὸν πολὺν καὶ ἐνέφραξεν τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν καὶ τὸν ποταμὸν τὸν διορίζοντα διὰ τῆς πόλεως λέγων μὴ ἔλθῃ βασιλεὺς Ασσουρ καὶ εὕρῃ ὕδωρ πολὺ καὶ κατισχύσῃ
congregavit plurimam multitudinem , et obturaverunt cunctos fontes , et rivum qui fluebat in medio terrae , dicentes : Ne veniant reges Assyriorum , et inveniant aquarum abundantiam .
ወአስተጋብአ ፡ ሕዝበ ፡ ብዙኀነ ፡ ወፈፀመ ፡ አንቅዕተ ፡ ማያት ፡ ወተከዜኒ ፡ ወሙኃዘ ፡ ማይ ፡ ዘይውኅዝ ፡ በማእከለ ፡ ሀገር ፡ ወይቤ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሥ ፡ አመ ፡ መጽአ ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ወረኪቦ ፡ ብዙኀ ፡ ማየ ፡ የጸንዕ ።
Then many people gathered together and they stopped all the springs and the brook that flowed through the middle of the land, saying, “Why should the kings of Assyria come, and find abundant water?”
32:5 ⧉ ⤴︎ וַיִּתְחַזַּ֡ק וַיִּ֩בֶן֩ אֶת ־כׇּל ־הַחוֹמָ֨ה הַפְּרוּצָ֜ה וַיַּ֣עַל עַל ־הַמִּגְדָּל֗וֹת וְלַח֙וּצָה֙ הַחוֹמָ֣ה אַחֶ֔רֶת וַיְחַזֵּ֥ק אֶת ־הַמִּלּ֖וֹא עִ֣יר דָּוִ֑יד וַיַּ֥עַשׂ שֶׁ֛לַח לָרֹ֖ב וּמָגִנִּֽים ׃
καὶ κατίσχυσεν Εζεκιας καὶ ᾠκοδόμησεν πᾶν τὸ τεῖχος τὸ κατεσκαμμένον καὶ πύργους καὶ ἔξω προτείχισμα ἄλλο καὶ κατίσχυσεν τὸ ἀνάλημμα πόλεως Δαυιδ καὶ κατεσκεύασεν ὅπλα πολλά
Aedificavit quoque , agens industrie , omnem murum qui fuerat dissipatus , et exstruxit turres desuper , et forinsecus alterum murum : instauravitque Mello in civitate David , et fecit universi generis armaturam et clypeos :
ወፀንዐ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ወአሕነጸ ፡ ኵሎ ፡ አረፋተ ፡ ንኁላተ ፡ ወማኅፈደ ፡ ወእምአፍኣኒ ፡ ካልአ ፡ አረፍተ ፡ ቅፅር ፡ ወአፅንዐ ፡ ምዕራገ ፡ ህገረ ፡ ዳዊት ፡ ወአስተዳለወ ፡ ንዋየ ፡ ሐቅል ፡ ብዙኀ ።
He took courage, built up all the wall that was broken down, and raised it up to the towers, with the other wall outside, and strengthened Millo in David’s city, and made weapons and shields in abundance.
32:6 ⧉ ⤴︎ וַיִּתֵּ֛ן שָׂרֵ֥י מִלְחָמ֖וֹת עַל ־הָעָ֑ם וַיִּקְבְּצֵ֣ם אֵלָ֗יו אֶל ־רְחוֹב֙ שַׁ֣עַר הָעִ֔יר וַיְדַבֵּ֥ר עַל ־לְבָבָ֖ם לֵאמֹֽר ׃
καὶ ἔθετο ἄρχοντας τοῦ πολέμου ἐπὶ τὸν λαόν καὶ συνήχθησαν πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς πύλης τῆς φάραγγος καὶ ἐλάλησεν ἐπὶ καρδίαν αὐτῶν λέγων
constituitque principes bellatorum in exercitu , et convocavit universos in platea portae civitatis , ac locutus est ad cor eorum , dicens :
ወሤመ ፡ መላእክተ ፡ ፀብዕ ፡ ላዕለ ፡ ሕዝብ ፡ ወተጋብኡ ፡ ኀቤሁ ፡ ኀበ ፡ መርኅበ ፡ አንቀጸ ፡ ሀገር ፡ እንተ ፡ ፈለግ ፡ ወተናገሮሙ ፡ ወአትብዐ ፡ አልባቢሆሙ ፡ እንዘ ፡ ይብል ።
He set captains of war over the people, gathered them together to him in the wide place at the gate of the city, and spoke encouragingly to them, saying,
32:7 ⧉ ⤴︎ חִזְק֣וּ וְאִמְצ֔וּ אַל ־תִּֽירְא֣וּ וְאַל ־תֵּחַ֗תּוּ מִפְּנֵי֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר וּמִלִּפְנֵ֖י כׇּל ־הֶהָמ֣וֹן אֲשֶׁר ־עִמּ֑וֹ כִּֽי ־עִמָּ֥נוּ רַ֖ב מֵֽעִמּֽוֹ ׃
ἰσχύσατε καὶ ἀνδρίζεσθε μὴ πτοηθῆτε ἀπὸ προσώπου βασιλέως Ασσουρ καὶ ἀπὸ προσώπου παντὸς τοῦ ἔθνους τοῦ μετ’ αὐτοῦ ὅτι μεθ’ ἡμῶν πλείονες ἢ μετ’ αὐτοῦ
Viriliter agite , et confortamini : nolite timere , nec paveatis regem Assyriorum , et universam multitudinem quae est cum eo : multo enim plures nobiscum sunt , quam cum illo .
ፅንዑ ፡ ወተኃየሉ ፡ ወኢትደንግፁ ፡ እምገጸ ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ወእምገጸ ፡ ብዙኀን ፡ አሕዛብ ፡ ዘምስሌሁ ፡ እስመ ፡ ዘምስሌነ ፡ ይበዝኅ ፡ እምኔሆሙ ።
“Be strong and courageous. Don’t be afraid or dismayed because of the king of Assyria, nor for all the multitude who is with him; for there is a greater one with us than with him.
32:8 ⧉ ⤴︎ עִמּוֹ֙ זְר֣וֹעַ בָּשָׂ֔ר וְעִמָּ֜נוּ יְהֹוָ֤ה אֱלֹהֵ֙ינוּ֙ לְעׇזְרֵ֔נוּ וּלְהִלָּחֵ֖ם מִלְחֲמֹתֵ֑נוּ וַיִּסָּמְכ֣וּ הָעָ֔ם עַל ־דִּבְרֵ֖י יְחִזְקִיָּ֥הוּ מֶלֶךְ ־יְהוּדָֽה ׃ {פ}
μετ’ αὐτοῦ βραχίονες σάρκινοι μεθ’ ἡμῶν δὲ κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν τοῦ σῴζειν καὶ τοῦ πολεμεῖν τὸν πόλεμον ἡμῶν καὶ κατεθάρσησεν ὁ λαὸς ἐπὶ τοῖς λόγοις Εζεκιου βασιλέως Ιουδα
Cum illo enim est brachium carneum : nobiscum Dominus Deus noster , qui auxiliator est noster , pugnatque pro nobis . Confortatusque est populus hujuscemodi verbis Ezechiae regis Juda .
ምስሌሁሰ ፡ መዛርዕ ፡ እለ ፡ ሥጋ ፡ ወምስሌነሰ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክነ ፡ ከመ ፡ ያድኅነነ ፡ ወይትቃተል ፡ ለነ ፡ ውእቱ ፡ ቀትለ ፡ ዚአነ ፡ ወጠብዑ ፡ ሕዝብ ፡ በቃለ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ።
An arm of flesh is with him, but Yahweh our God is with us to help us and to fight our battles.” The people rested themselves on the words of Hezekiah king of Judah.
32:9 ⧉ ⤴︎ אַ֣חַר זֶ֗ה שָׁ֠לַ֠ח סַנְחֵרִ֨יב מֶלֶךְ ־אַשּׁ֤וּר עֲבָדָיו֙ יְר֣וּשָׁלַ֔יְמָה וְהוּא֙ עַל ־לָכִ֔ישׁ וְכׇל ־מֶמְשַׁלְתּ֖וֹ עִמּ֑וֹ עַל ־יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֔ה וְעַל ־כׇּל ־יְהוּדָ֛ה אֲשֶׁ֥ר בִּירוּשָׁלַ֖͏ִם לֵאמֹֽר ׃
καὶ μετὰ ταῦτα ἀπέστειλεν Σενναχηριμ βασιλεὺς Ἀσσυρίων τοὺς παῖδας αὐτοῦ ἐπὶ Ιερουσαλημ καὶ αὐτὸς ἐπὶ Λαχις καὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ μετ’ αὐτοῦ καὶ ἀπέστειλεν πρὸς Εζεκιαν βασιλέα Ιουδα καὶ πρὸς πάντα Ιουδαν τὸν ἐν Ιερουσαλημ λέγων
Quae postquam gesta sunt , misit Sennacherib rex Assyriorum servos suos in Jerusalem (ipse enim cum universo exercitu obsidebat Lachis ) ad Ezechiam regem Juda , et ad omnem populum qui erat in urbe , dicens :
ወእምድኅረ ፡ ዝንቱ ፡ ፈነወ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ አግብርቲሁ ፡ ላዕለ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ ወውእቱሰ ፡ ነበረ ፡ ወኵሉ ፡ ሠራዊተ ፡ ዚአሁ ፡ ላዕለ ፡ ሀገረ ፡ ለኪስ ፡ ወፈነወ ፡ ኀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፡ ወኀበ ፡ ኵሉ ፡ ሕዝበ ፡ ይሁዳ ፡ እለ ፡ ሀለዉ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ ከመዝ ።
After this, Sennacherib king of Assyria sent his servants to Jerusalem, (now he was attacking Lachish, and all his forces were with him), to Hezekiah king of Judah, and to all Judah who were at Jerusalem, saying,
32:10 ⧉ ⤴︎ כֹּ֣ה אָמַ֔ר סַנְחֵרִ֖יב מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר עַל ־מָה֙ אַתֶּ֣ם בֹּטְחִ֔ים וְיֹשְׁבִ֥ים בְּמָצ֖וֹר בִּירוּשָׁלָֽ͏ִם ׃
οὕτως λέγει Σενναχηριμ ὁ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ τίνι ὑμεῖς πεποίθατε καὶ κάθησθε ἐν τῇ περιοχῇ ἐν Ιερουσαλημ
Haec dicit Sennacherib rex Assyriorum : In quo habentes fiduciam sedetis obsessi in Jerusalem ?
ወይቤ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ላዕለ ፡ መኑ ፡ ተወኪለክሙ ፡ ነበርክሙ ፡ ላዕለ ፡ አጽዋኒሃ ፡ ለኢየሩሳሌም ።
Sennacherib king of Assyria says, “In whom do you trust, that you remain under siege in Jerusalem?
32:11 ⧉ ⤴︎ הֲלֹ֤א יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ מַסִּ֣ית אֶתְכֶ֔ם לָתֵ֣ת אֶתְכֶ֔ם לָמ֛וּת בְּרָעָ֥ב וּבְצָמָ֖א לֵאמֹ֑ר יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֵ֔ינוּ יַצִּילֵ֕נוּ מִכַּ֖ף מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
οὐχὶ Εζεκιας ἀπατᾷ ὑμᾶς τοῦ παραδοῦναι ὑμᾶς εἰς θάνατον καὶ εἰς λιμὸν καὶ εἰς δίψαν λέγων κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν σώσει ἡμᾶς ἐκ χειρὸς βασιλέως Ασσουρ
num Ezechias decipit vos , ut tradat morti in fame et siti , affirmans quod Dominus Deus vester liberet vos de manu regis Assyriorum ?
አኮኑ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ያስሕተክሙ ፡ ከመ ፡ ይመጡክሙ ፡ ለመዊት ፡ ወለረኃብ ፡ ወለጽምእ ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክክሙ ፡ ይክል ፡ አድኅኖተክሙ ፡ እምእዴሁ ፡ ለሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ።
Doesn’t Hezekiah persuade you to give you over to die by famine and by thirst, saying, ‘Yahweh our God will deliver us out of the hand of the king of Assyria’?
32:12 ⧉ ⤴︎ הֲלֹא ־הוּא֙ יְחִזְקִיָּ֔הוּ הֵסִ֥יר אֶת ־בָּמֹתָ֖יו וְאֶת ־מִזְבְּחֹתָ֑יו וַיֹּ֨אמֶר לִיהוּדָ֤ה וְלִירוּשָׁלַ֙͏ִם֙ לֵאמֹ֔ר לִפְנֵ֨י מִזְבֵּ֧חַ אֶחָ֛ד תִּֽשְׁתַּחֲו֖וּ וְעָלָ֥יו תַּקְטִֽירוּ ׃
οὐχ οὗτός ἐστιν Εζεκιας ὃς περιεῖλεν τὰ θυσιαστήρια αὐτοῦ καὶ τὰ ὑψηλὰ αὐτοῦ καὶ εἶπεν τῷ Ιουδα καὶ τοῖς κατοικοῦσιν Ιερουσαλημ λέγων κατέναντι τοῦ θυσιαστηρίου τούτου προσκυνήσετε καὶ ἐπ’ αὐτῷ θυμιάσετε
Numquid non iste est Ezechias , qui destruxit excelsa illius , et altaria , et praecepit Juda et Jerusalem , dicens : Coram altari uno adorabitis , et in ipso comburetis incensum ?
አኮኑ ፡ ዝንቱ ፡ ውእቱ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ዘነሠተ ፡ ምሥዋዒሁ ፡ ወአውጋሪሁ ፡ ወይብል ፡ ለሕዝበ ፡ ይሁዳ ፡ ወለእለኒ ፡ ይነብሩ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ አንፃረ ፡ ዝንቱ ፡ ታቦተ ፡ እግዚአብሔር ፡ ከመ ፡ ይስግዱ ፡ ወላዕሌሁ ፡ ይዕጥኑ ።
Hasn’t the same Hezekiah taken away his high places and his altars, and commanded Judah and Jerusalem, saying, ‘You shall worship before one altar, and you shall burn incense on it’?
32:13 ⧉ ⤴︎ הֲלֹ֣א תֵדְע֗וּ מֶ֤ה עָשִׂ֙יתִי֙ אֲנִ֣י וַאֲבוֹתַ֔י לְכֹ֖ל עַמֵּ֣י הָאֲרָצ֑וֹת הֲיָכ֣וֹל יָֽכְל֗וּ אֱלֹהֵי֙ גּוֹיֵ֣ הָאֲרָצ֔וֹת לְהַצִּ֥יל אֶת ־אַרְצָ֖ם מִיָּדִֽי ׃
οὐ γνώσεσθε ὅ τι ἐποίησα ἐγὼ καὶ οἱ πατέρες μου πᾶσι τοῖς λαοῖς τῶν χωρῶν μὴ δυνάμενοι ἠδύναντο θεοὶ τῶν ἐθνῶν πάσης τῆς γῆς σῶσαι τὸν λαὸν αὐτῶν ἐκ χειρός μου
an ignoratis quae ego fecerim , et patres mei , cunctis terrarum populis ? numquid praevaluerunt dii gentium , omniumque terrarum , liberare regionem suam de manu mea ?
ኢያእመርክሙኑ ፡ ዘአነ ፡ ገበርኩ ፡ ወዘገብሩ ፡ አበውየ ፡ በኵሉ ፡ አሕዛበ ፡ ምድር ፡ ወበሐውርት ፡ ዘአኮ ፡ በክሂል ፡ ክህሉ ፡ አማልክተ ፡ አሕዛቢሃ ፡ ለኵላ ፡ ምድር ፡ ከመ ፡ ያድኅኑ ፡ ሕዝቢሆሙ ፡ እምእዴየ ።
Don’t you know what I and my fathers have done to all the peoples of the lands? Were the gods of the nations of those lands in any way able to deliver their land out of my hand?
32:14 ⧉ ⤴︎ מִ֠י בְּֽכׇל ־אֱלֹהֵ֞י הַגּוֹיִ֤ם הָאֵ֙לֶּה֙ אֲשֶׁ֣ר הֶחֱרִ֣ימוּ אֲבוֹתַ֔י אֲשֶׁ֣ר יָכ֔וֹל לְהַצִּ֥יל אֶת ־עַמּ֖וֹ מִיָּדִ֑י כִּ֤י יוּכַל֙ אֱלֹ֣הֵיכֶ֔ם לְהַצִּ֥יל אֶתְכֶ֖ם מִיָּדִֽי ׃
τίς ἐν πᾶσι τοῖς θεοῖς τῶν ἐθνῶν τούτων οὓς ἐξωλέθρευσαν οἱ πατέρες μου μὴ ἠδύναντο σῶσαι τὸν λαὸν αὐτῶν ἐκ χειρός μου ὅτι δυνήσεται ὁ θεὸς ὑμῶν σῶσαι ὑμᾶς ἐκ χειρός μου
Quis est de universis diis gentium , quas vastaverunt patres mei , qui potuerit eruere populum suum de manu mea , ut possit etiam Deus vester eruere vos de hac manu ?
መኑ ፡ እምኵሉ ፡ አማልክተ ፡ አሕዛብ ፡ እለ ፡ ሠረዉ ፡ አበውየ ፡ ዘክህሉ ፡ አድኅኖ ፡ ሕዘቢሆሙ ፡ እምእዴየ ፡ ከመ ፡ ይክሀል ፡ አምላክክሙ ፡ አድኅኖተክሙ ፡ እምእዴየ ።
Who was there among all the gods of those nations which my fathers utterly destroyed that could deliver his people out of my hand, that your God should be able to deliver you out of my hand?
32:15 ⧉ ⤴︎ וְעַתָּ֡ה אַל ־יַשִּׁיא֩ אֶתְכֶ֨ם חִזְקִיָּ֜הוּ וְאַל ־יַסִּ֨ית אֶתְכֶ֣ם כָּזֹאת֮ וְאַל ־תַּאֲמִ֣ינוּ לוֹ֒ כִּֽי ־לֹ֣א יוּכַ֗ל כׇּל ־אֱל֙וֹהַּ֙ כׇּל ־גּ֣וֹי וּמַמְלָכָ֔ה לְהַצִּ֥יל עַמּ֛וֹ מִיָּדִ֖י וּמִיַּ֣ד אֲבוֹתָ֑י אַ֚ף כִּ֣י אֱֽלֹהֵיכֶ֔ם לֹא ־יַצִּ֥ילוּ אֶתְכֶ֖ם מִיָּדִֽי ׃
νῦν μὴ ἀπατάτω ὑμᾶς Εζεκιας καὶ μὴ πεποιθέναι ὑμᾶς ποιείτω κατὰ ταῦτα καὶ μὴ πιστεύετε αὐτῷ ὅτι οὐ μὴ δύνηται ὁ θεὸς παντὸς ἔθνους καὶ βασιλείας τοῦ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐκ χειρός μου καὶ ἐκ χειρὸς πατέρων μου ὅτι ὁ θεὸς ὑμῶν οὐ μὴ σώσει ὑμᾶς ἐκ χειρός μου
non vos ergo decipiat Ezechias , nec vana persuasione deludat , neque credatis ei . Si enim nullus potuit deus cunctarum gentium atque regnorum liberare populum suum de manu mea , et de manu patrum meorum , consequenter nec Deus vester poterit eruere vos de manu mea .
ወይእዜኒ ፡ ኢያስሕትክሙ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ወውኩላነ ፡ ኢይረሲክሙ ፡ በእላንቱ ፡ ቃላት ፡ ወኢትእመንዎ ፡ እስመ ፡ ኢይክል ፡ እምውስተ ፡ ኵሉ ፡ አሕዛብ ፡ ወነገሥት ፡ ከመ ፡ ያድኅን ፡ ሕዝበ ፡ ዚአሁ ፡ እምእዴየ ፡ ወእምእደዊሆሙ ፡ ለአበውየ ፡ እስመ ፡ አምላክክሙ ፡ ኢያድኅነክሙ ፡ እምእዴየ ።
Now therefore don’t let Hezekiah deceive you nor persuade you in this way. Don’t believe him, for no god of any nation or kingdom was able to deliver his people out of my hand, and out of the hand of my fathers. How much less will your God deliver you out of my hand?”
32:16 ⧉ ⤴︎ וְעוֹד֙ דִּבְּר֣וּ עֲבָדָ֔יו עַל ־יְהֹוָ֖ה הָאֱלֹהִ֑ים וְעַ֖ל יְחִזְקִיָּ֥הוּ עַבְדּֽוֹ ׃
καὶ ἔτι ἐλάλησαν οἱ παῖδες αὐτοῦ ἐπὶ κύριον θεὸν καὶ ἐπὶ Εζεκιαν παῖδα αὐτοῦ
Sed et alia multa locuti sunt servi ejus contra Dominum Deum , et contra Ezechiam servum ejus .
ወተናገሩ ፡ ካዕበ ፡ አግብርቲሁ ፡ ለንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ላዕለ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክ ፡ ወላዕለ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ቊልዔሁ ።
His servants spoke yet more against Yahweh God and against his servant Hezekiah.
32:17 ⧉ ⤴︎ וּסְפָרִ֣ים כָּתַ֔ב לְחָרֵ֕ף לַיהֹוָ֖ה אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וְלֵאמֹ֨ר עָלָ֜יו לֵאמֹ֗ר כֵּאלֹהֵ֞י גּוֹיֵ֤י הָֽאֲרָצוֹת֙ אֲשֶׁ֨ר לֹֽא ־הִצִּ֤ילוּ עַמָּם֙ מִיָּדִ֔י כֵּ֣ן לֹֽא ־יַצִּ֞יל אֱלֹהֵ֧י יְחִזְקִיָּ֛הוּ עַמּ֖וֹ מִיָּדִֽי ׃
καὶ βιβλίον ἔγραψεν ὀνειδίζειν τὸν κύριον θεὸν Ισραηλ καὶ εἶπεν περὶ αὐτοῦ λέγων ὡς θεοὶ τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς οὐκ ἐξείλαντο τοὺς λαοὺς αὐτῶν ἐκ χειρός μου οὕτως οὐ μὴ ἐξέληται ὁ θεὸς Εζεκιου λαὸν αὐτοῦ ἐκ χειρός μου
Epistolas quoque scripsit plenas blasphemiae in Dominum Deum Israël , et locutus est adversus eum : Sicut dii gentium ceterarum non potuerunt liberare populum suum de manu mea , sic et Deus Ezechiae eruere non poterit populum suum de manu ista .
ወጸሐፈ ፡ መጽሐፈ ፡ እንዘ ፡ ይትኤየሮ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ አምላከ ፡ እስራኤል ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ በእንቲአሁ ፡ ከመዝ ፡ በከመ ፡ አማልክተ ፡ ምድር ፡ ኢያድኀኑ ፡ ሕዘቢሆሙ ፡ እምእዴየ ፡ ከማሁ ፡ ኢያድኅን ፡ አምላከ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ሕዝበ ፡ ዚአሁ ፡ እምእዴየ ።
He also wrote letters insulting Yahweh, the God of Israel, and speaking against him, saying, “As the gods of the nations of the lands, which have not delivered their people out of my hand, so shall the God of Hezekiah not deliver his people out of my hand.”
32:18 ⧉ ⤴︎ וַיִּקְרְא֨וּ בְקוֹל ־גָּד֜וֹל יְהוּדִ֗ית עַל ־עַ֤ם יְרוּשָׁלַ֙͏ִם֙ אֲשֶׁ֣ר עַל ־הַחוֹמָ֔ה לְיָֽרְאָ֖ם וּֽלְבַהֲלָ֑ם לְמַ֖עַן יִלְכְּד֥וּ אֶת ־הָעִֽיר ׃
καὶ ἐβόησεν φωνῇ μεγάλῃ Ιουδαϊστὶ ἐπὶ λαὸν Ιερουσαλημ τὸν ἐπὶ τοῦ τείχους τοῦ φοβῆσαι αὐτοὺς καὶ κατασπάσαι ὅπως προκαταλάβωνται τὴν πόλιν
Insuper et clamore magno , lingua judaica , contra populum qui sedebat in muris Jerusalem , personabat , ut terreret eos , et caperet civitatem .
ወጸርሐ ፡ በዓቢይ ፡ ቃል ፡ በነገረ ፡ ዕብራይስጥ ፡ ላዕለ ፡ ሕዝበ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ እለ ፡ ሀለዉ ፡ ዲበ ፡ አረፍት ፡ ከመ ፡ ያፍርሆሙ ፡ ወያደንግዖሙ ፡ ወከመ ፡ ይንሥትዋ ፡ ወይሩድዋ ፡ ለኢየሩሳሌም ፡ ሀገር ።
They called out with a loud voice in the Jews’ language to the people of Jerusalem who were on the wall, to frighten them and to trouble them, that they might take the city.
32:19 ⧉ ⤴︎ וַֽיְדַבְּר֔וּ אֶל ־אֱלֹהֵ֖י יְרוּשָׁלָ֑͏ִם כְּעַ֗ל אֱלֹהֵי֙ עַמֵּ֣י הָאָ֔רֶץ מַעֲשֵׂ֖ה יְדֵ֥י הָאָדָֽם ׃ {ס}
καὶ ἐλάλησεν ἐπὶ θεὸν Ιερουσαλημ ὡς καὶ ἐπὶ θεοὺς λαῶν τῆς γῆς ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων
Locutusque est contra Deum Jerusalem , sicut adversum deos populorum terrae , opera manuum hominum .
ወተናገረ ፡ ላዕለ ፡ አምላከ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ በከመ ፡ ላዕለ ፡ አማልክተ ፡ አሕዛበ ፡ ምድር ፡ እለ ፡ ኮኑ ፡ ግብረ ፡ እደ ፡ እጓለ ፡ እመ ፡ ሕያው ።
They spoke of the God of Jerusalem as of the gods of the peoples of the earth, which are the work of men’s hands.
32:20 ⧉ ⤴︎ וַיִּתְפַּלֵּ֞ל יְחִזְקִיָּ֣הוּ הַמֶּ֗לֶךְ וִישַׁעְיָ֧הוּ בֶן ־אָמ֛וֹץ הַנָּבִ֖יא עַל ־זֹ֑את וַֽיִּזְעֲק֖וּ הַשָּׁמָֽיִם ׃ {ס}
καὶ προσηύξατο Εζεκιας ὁ βασιλεὺς καὶ Ησαιας υἱὸς Αμως ὁ προφήτης περὶ τούτων καὶ ἐβόησαν εἰς τὸν οὐρανόν
Oraverunt igitur Ezechias rex , et Isaias filius Amos prophetes , adversum hanc blasphemiam , ac vociferati sunt usque in caelum .
ወጸለዩ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሥ ፡ ወኢሳይያስ ፡ ወልደ ፡ አሞጽ ፡ ነቢይ ፡ በእንተ ፡ ዝንቱ ፡ ትዕይርት ፡ ወጸርሑ ፡ ውስተ ፡ ሰማይ ።
Hezekiah the king and Isaiah the prophet, the son of Amoz, prayed because of this, and cried to heaven.
32:21 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁלַ֤ח יְהֹוָה֙ מַלְאָ֔ךְ וַיַּכְחֵ֞ד כׇּל ־גִּבּ֥וֹר חַ֙יִל֙ וְנָגִ֣יד וְשָׂ֔ר בְּמַחֲנֵ֖ה מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר וַיָּ֩שׇׁב֩ בְּבֹ֨שֶׁת פָּנִ֜ים לְאַרְצ֗וֹ וַיָּבֹא֙ בֵּ֣ית אֱלֹהָ֔יו (ומיציאו ) [וּמִיצִיאֵ֣י ] מֵעָ֔יו שָׁ֖ם הִפִּילֻ֥הוּ בֶחָֽרֶב ׃
καὶ ἀπέστειλεν κύριος ἄγγελον καὶ ἐξέτριψεν πᾶν δυνατὸν πολεμιστὴν καὶ ἄρχοντα καὶ στρατηγὸν ἐν τῇ παρεμβολῇ βασιλέως Ασσουρ καὶ ἀπέστρεψεν μετὰ αἰσχύνης προσώπου εἰς τὴν γῆν αὐτοῦ καὶ ἦλθεν εἰς οἶκον τοῦ θεοῦ αὐτοῦ καὶ τῶν ἐξελθόντων ἐκ κοιλίας αὐτοῦ κατέβαλον αὐτὸν ἐν ῥομφαίᾳ
Et misit Dominus angelum , qui percussit omnem virum robustum , et bellatorem , et principem exercitus regis Assyriorum : reversusque est cum ignominia in terram suam . Cumque ingressus esset domum dei sui , filii qui egressi fuerant de utero ejus interfecerunt eum gladio .
ወፈነወ ፡ እግዚአብሔር ፡ መልአኮ ፡ ወሠረወ ፡ ኵሎ ፡ ብእሴ ፡ ጽኑዐ ፡ ወመስተቃትለ ፡ ወኵሎ ፡ መላእክተ ፡ ወመሳፍንተ ፡ በትዕይንቱ ፡ ለንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ወተመይጠ ፡ ወገብአ ፡ ተኃፊሮ ፡ ብሔሮ ፡ ወበጽሐ ፡ ቤተ ፡ አምላኩ ፡ ወውሉዱ ፡ እለ ፡ ወፅኡ ፡ እምሐቌሁ ፡ አውደቅዎ ፡ በሰይፍ ።
Yahweh sent an angel, who cut off all the mighty men of valor, the leaders, and captains in the camp of the king of Assyria. So he returned with shame of face to his own land. When he had come into the house of his god, those who came out of his own body killed him there with the sword.
32:22 ⧉ ⤴︎ וַיּ֩וֹשַׁע֩ יְהֹוָ֨ה אֶת ־יְחִזְקִיָּ֜הוּ וְאֵ֣ת ׀ יֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלַ֗͏ִם מִיַּ֛ד סַנְחֵרִ֥יב מֶלֶךְ ־אַשּׁ֖וּר וּמִיַּד ־כֹּ֑ל וַֽיְנַהֲלֵ֖ם מִסָּבִֽיב ׃
καὶ ἔσωσεν κύριος Εζεκιαν καὶ τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ιερουσαλημ ἐκ χειρὸς Σενναχηριμ βασιλέως Ασσουρ καὶ ἐκ χειρὸς πάντων καὶ κατέπαυσεν αὐτοὺς κυκλόθεν
Salvavitque Dominus Ezechiam et habitatores Jerusalem de manu Sennacherib regis Assyriorum , et de manu omnium , et praestitit eis quietem per circuitum .
ወአድኃኖ ፡ እግዚአብሔር ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ወለኵሎሙ ፡ እለ ፡ ይነብሩ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ እምእዴሁ ፡ ለሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ አሶራውያን ፡ ወእምእዴሆሙ ፡ ለኵሎሙ ፡ አሕዛበ ፡ ምድር ፡ ወአፅረፎሙ ፡ እምዓውዶሙ ።
Thus Yahweh saved Hezekiah and the inhabitants of Jerusalem from the hand of Sennacherib the king of Assyria and from the hand of all others, and guided them on every side.
32:23 ⧉ ⤴︎ וְ֠רַבִּ֠ים מְבִיאִ֨ים מִנְחָ֤ה לַֽיהֹוָה֙ לִיר֣וּשָׁלַ֔͏ִם וּמִ֨גְדָּנ֔וֹת לִֽיחִזְקִיָּ֖הוּ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֑ה וַיִּנַּשֵּׂ֛א לְעֵינֵ֥י כׇל ־הַגּוֹיִ֖ם מֵאַחֲרֵי ־כֵֽן ׃ {פ}
καὶ πολλοὶ ἔφερον δῶρα τῷ κυρίῳ εἰς Ιερουσαλημ καὶ δόματα τῷ Εζεκια βασιλεῖ Ιουδα καὶ ὑπερήρθη κατ’ ὀφθαλμοὺς πάντων τῶν ἐθνῶν μετὰ ταῦτα
Multi etiam deferebant hostias et sacrificia Domino in Jerusalem , et munera Ezechiae regi Juda : qui exaltatus est post haec coram cunctis gentibus .
ወብዙኃን ፡ አምጽኡ ፡ መባኣ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ በኢየሩሳሌም ፡ ወብዙኀ ፡ እምኀ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፡ ወተለዓለ ፡ ወከብረ ፡ በቅድመ ፡ አዕይንተ ፡ ኵሎሙ ፡ አሕዛበ ፡ ምድር ።
Many brought gifts to Yahweh to Jerusalem, and precious things to Hezekiah king of Judah, so that he was exalted in the sight of all nations from then on.
32:24 ⧉ ⤴︎ בַּיָּמִ֣ים הָהֵ֔ם חָלָ֥ה יְחִזְקִיָּ֖הוּ עַד ־לָמ֑וּת וַיִּתְפַּלֵּל֙ אֶל ־יְהֹוָ֔ה וַיֹּ֣אמֶר ל֔וֹ וּמוֹפֵ֖ת נָ֥תַן לֽוֹ ׃
ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἠρρώστησεν Εζεκιας ἕως θανάτου καὶ προσηύξατο πρὸς κύριον καὶ ἐπήκουσεν αὐτοῦ καὶ σημεῖον ἔδωκεν αὐτῷ
In diebus illis aegrotavit Ezechias usque ad mortem , et oravit Dominum : exaudivitque eum , et dedit ei signum .
ወእምድኅረ ፡ እማንቱ ፡ መዋዕል ፡ ሐመ ፡ ሕዝቅያስ ፡ እስከ ፡ በጽሐ ፡ ለመዊት ፡ ወጸለየ ፡ ኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወሰምዖ ፡ ወት ፡ እምርተኒ ፡ ወሀቦ ።
In those days Hezekiah was terminally ill, and he prayed to Yahweh; and he spoke to him, and gave him a sign.
32:25 ⧉ ⤴︎ וְלֹֽא ־כִגְמֻ֤ל עָלָיו֙ הֵשִׁ֣יב יְחִזְקִיָּ֔הוּ כִּ֥י גָבַ֖הּ לִבּ֑וֹ וַֽיְהִ֤י עָלָיו֙ קֶ֔צֶף וְעַל ־יְהוּדָ֖ה וִירוּשָׁלָֽ͏ִם ׃
καὶ οὐ κατὰ τὸ ἀνταπόδομα ὃ ἔδωκεν αὐτῷ ἀνταπέδωκεν Εζεκιας ἀλλὰ ὑψώθη ἡ καρδία αὐτοῦ καὶ ἐγένετο ἐπ’ αὐτὸν ὀργὴ καὶ ἐπὶ Ιουδαν καὶ Ιερουσαλημ
Sed non juxta beneficia quae acceperat , retribuit , quia elevatum est cor ejus : et facta est contra eum ira , et contra Judam et Jerusalem .
ወአኮ ፡ ዘከመ ፡ ገብረ ፡ ሎቱ ፡ እግዚአብሔር ፡ ዘዓሠዮ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፡ አላ ፡ ተዓበየ ፡ በልቡ ፡ ወመጽአ ፡ ላዕሌሁ ፡ መቅሠፍት ፡ ወላዕለ ፡ ኵሉ ፡ ይሁዳ ፡ ወኢየሩሳሌም ።
But Hezekiah didn’t reciprocate appropriate to the benefit done for him, because his heart was lifted up. Therefore there was wrath on him, Judah, and Jerusalem.
32:26 ⧉ ⤴︎ וַיִּכָּנַ֤ע יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ בְּגֹ֣בַהּ לִבּ֔וֹ ה֖וּא וְיוֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלָ֑͏ִם וְלֹא ־בָ֤א עֲלֵיהֶם֙ קֶ֣צֶף יְהֹוָ֔ה בִּימֵ֖י יְחִזְקִיָּֽהוּ ׃
καὶ ἐταπεινώθη Εζεκιας ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ οἱ κατοικοῦντες Ιερουσαλημ καὶ οὐκ ἐπῆλθεν ἐπ’ αὐτοὺς ὀργὴ κυρίου ἐν ταῖς ἡμέραις Εζεκιου
Humiliatusque est postea , eo quod exaltatum fuisset cor ejus , tam ipse quam habitatores Jerusalem : et idcirco non venit super eos ira Domini in diebus Ezechiae .
ወኀሥረ ፡ ሕዝቅያስ ፡ በትዕቢተ ፡ ልቡ ፡ ወእለኒ ፡ ይነብሩ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ ምስሌሁ ፡ ወኢያምጽአ ፡ እግዚአብሔር ፡ ላዕሌሆሙ ፡ መቅሠፍተ ፡ በመዋዕሊሁ ፡ ለሕዝቅያስ ።
However, Hezekiah humbled himself for the pride of his heart, both he and the inhabitants of Jerusalem, so that Yahweh’s wrath didn’t come on them in the days of Hezekiah.
32:27 ⧉ ⤴︎ וַיְהִ֧י לִיחִזְקִיָּ֛הוּ עֹ֥שֶׁר וְכָב֖וֹד הַרְבֵּ֣ה מְאֹ֑ד וְאֹצָר֣וֹת עָֽשָׂה ־ל֠וֹ לְכֶ֨סֶף וּלְזָהָ֜ב וּלְאֶ֣בֶן יְקָרָ֗ה וְלִבְשָׂמִים֙ וּלְמָ֣גִנִּ֔ים וּלְכֹ֖ל כְּלֵ֥י חֶמְדָּֽה ׃
καὶ ἐγένετο τῷ Εζεκια πλοῦτος καὶ δόξα πολλὴ σφόδρα καὶ θησαυροὺς ἐποίησεν ἑαυτῷ ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ τοῦ λίθου τοῦ τιμίου καὶ εἰς τὰ ἀρώματα καὶ ὁπλοθήκας καὶ εἰς σκεύη ἐπιθυμητὰ
Fuit autem Ezechias dives , et inclytus valde , et thesauros sibi plurimos congregavit argenti , et auri , et lapidis pretiosi , aromatum , et armorum universi generis , et vasorum magni pretii .
ወኮኖ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ብዕል ፡ ወክብር ፡ ብዙኅ ፡ ፈድፋደ ፡ ወረሰየ ፡ ሎቱ ፡ መዛግብተ ፡ ወርቅ ፡ ወብሩር ፡ ወመዛግብተ ፡ ዕንቊ ፡ ክቡር ፡ ወብዝኀ ፡ አፈው ፡ ወምንባራተ ፡ ንዋያት ፡ ዘበሐቅል ፡ ወንዋያተ ፡ ዘመፍትው ።
Hezekiah had exceedingly great riches and honor. He provided himself with treasuries for silver, for gold, for precious stones, for spices, for shields, and for all kinds of valuable vessels;
32:28 ⧉ ⤴︎ וּמִ֨סְכְּנ֔וֹת לִתְבוּאַ֥ת דָּגָ֖ן וְתִיר֣וֹשׁ וְיִצְהָ֑ר וְאֻֽרָוֺת֙ לְכׇל ־בְּהֵמָ֣ה וּבְהֵמָ֔ה וַעֲדָרִ֖ים לָאֲוֵרֹֽת ׃
καὶ πόλεις εἰς τὰ γενήματα σίτου καὶ ἐλαίου καὶ οἴνου καὶ φάτνας παντὸς κτήνους καὶ μάνδρας εἰς τὰ ποίμνια
Apothecas quoque frumenti , vini , et olei , et praesepia omnium jumentorum , caulasque pecorum ,
ወአህጉረ ፡ ለእክል ፡ ወለዘይት ፡ ወለወይን ፡ ወለቅብዕ ፡ ወአዕፃዳተ ፡ ወአግዋላተ ፡ ለኵሉ ፡ እንስሳሁ ፡ ወበዓታተ ፡ ለመራዕይሁ ።
also storehouses for the increase of grain, new wine, and oil; and stalls for all kinds of animals, and flocks in folds.
32:29 ⧉ ⤴︎ וְעָרִים֙ עָ֣שָׂה ל֔וֹ וּמִקְנֵה ־צֹ֥אן וּבָקָ֖ר לָרֹ֑ב כִּ֤י נָֽתַן ־לוֹ֙ אֱלֹהִ֔ים רְכ֖וּשׁ רַ֥ב מְאֹֽד ׃
καὶ πόλεις ἃς ᾠκοδόμησεν αὑτῷ καὶ ἀποσκευὴν προβάτων καὶ βοῶν εἰς πλῆθος ὅτι ἔδωκεν αὐτῷ κύριος ἀποσκευὴν πολλὴν σφόδρα
et urbes aedificavit sibi : habebat quippe greges ovium et armentorum innumerabiles , eo quod dedisset ei Dominus substantiam multam nimis .
ወአህጉረ ፡ እለ ፡ ሐነፁ ፡ ሎቱ ፡ ወለጥሪተ ፡ ላሕም ፡ ወአባግዕ ፡ ብዙኅ ፡ እስመ ፡ ወሀቦ ፡ እግዚአብሔር ፡ ጥሪተ ፡ ብዙኀ ፡ ፈድፋደ ።
Moreover he provided for himself cities, and possessions of flocks and herds in abundance; for God had given him abundant possessions.
32:30 ⧉ ⤴︎ וְה֣וּא יְחִזְקִיָּ֗הוּ סָתַם֙ אֶת ־מוֹצָ֞א מֵימֵ֤י גִיחוֹן֙ הָֽעֶלְי֔וֹן וַֽיַּישְּׁרֵ֥ם לְמַֽטָּה ־מַּעְרָ֖בָה לְעִ֣יר דָּוִ֑יד וַיַּצְלַ֥ח יְחִזְקִיָּ֖הוּ בְּכׇֽל ־מַעֲשֵֽׂהוּ ׃
αὐτὸς Εζεκιας ἐνέφραξεν τὴν ἔξοδον τοῦ ὕδατος Γιων τὸ ἄνω καὶ κατηύθυνεν αὐτὰ κάτω πρὸς λίβα τῆς πόλεως Δαυιδ καὶ εὐοδώθη Εζεκιας ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῦ
Ipse est Ezechias , qui obturavit superiorem fontem aquarum Gihon , et avertit eas subter ad occidentem urbis David : in omnibus operibus suis fecit prospere quae voluit .
ወውእቱ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ዓፀወ ፡ ሙኀዘ ፡ ማይ ፡ ዘይወጽእ ፡ ላዕለ ፡ ወአርትዖሙ ፡ መንገለ ፡ ዓረብ ፡ ዘሀገረ ፡ ዳዊት ፡ ወአርትዐ ፡ ሕዝቅያስ ፡ በኵሉ ፡ ዘገብረ ።
This same Hezekiah also stopped the upper spring of the waters of Gihon, and brought them straight down on the west side of David’s city. Hezekiah prospered in all his works.
32:31 ⧉ ⤴︎ וְכֵ֞ן בִּמְלִיצֵ֣י ׀ שָׂרֵ֣י בָבֶ֗ל הַֽמְשַׁלְּחִ֤ים עָלָיו֙ לִדְרֹ֗שׁ הַמּוֹפֵת֙ אֲשֶׁ֣ר הָיָ֣ה בָאָ֔רֶץ עֲזָב֖וֹ הָאֱלֹהִ֑ים לְנַ֨סּוֹת֔וֹ לָדַ֖עַת כׇּל ־בִּלְבָבֽוֹ ׃
καὶ οὕτως τοῖς πρεσβευταῖς τῶν ἀρχόντων ἀπὸ Βαβυλῶνος τοῖς ἀποσταλεῖσιν πρὸς αὐτὸν πυθέσθαι παρ’ αὐτοῦ τὸ τέρας ὃ ἐγένετο ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐγκατέλιπεν αὐτὸν κύριος τοῦ πειράσαι αὐτὸν εἰδέναι τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ
Attamen in legatione principum Babylonis , qui missi fuerant ad eum ut interrogarent de portento quod acciderat super terram , dereliquit eum Deus ut tentaretur , et nota fierent omnia quae erant in corde ejus .
ወከማሁ ፡ ሊቃናተ ፡ መላእክት ፡ እምብሔረ ፡ ባቢሎን ፡ ተፈነዉ ፡ ኀቤሁ ፡ ከመ ፡ ያእምሩ ፡ ወይጠይቁ ፡ እምኔሁ ፡ ትእምርተ ፡ እንተ ፡ ኮነት ፡ ዲበ ፡ ምድር ፡ ወኀደጎ ፡ እግዚአብሔር ፡ ከመ ፡ ያመክሮ ፡ ወይርአይ ፡ ዘውስተ ፡ ልቡ ።
However, concerning the ambassadors of the princes of Babylon, who sent to him to inquire of the wonder that was done in the land, God left him to test him, that he might know all that was in his heart.
32:32 ⧉ ⤴︎ וְיֶ֛תֶר דִּבְרֵ֥י יְחִזְקִיָּ֖הוּ וַחֲסָדָ֑יו הִנָּ֣ם כְּתוּבִ֗ים בַּחֲז֞וֹן יְשַׁעְיָ֤הוּ בֶן ־אָמוֹץ֙ הַנָּבִ֔יא עַל ־סֵ֥פֶר מַלְכֵֽי ־יְהוּדָ֖ה וְיִשְׂרָאֵֽל ׃
καὶ τὰ κατάλοιπα τῶν λόγων Εζεκιου καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἰδοὺ γέγραπται ἐν τῇ προφητείᾳ Ησαιου υἱοῦ Αμως τοῦ προφήτου καὶ ἐπὶ βιβλίου βασιλέων Ιουδα καὶ Ισραηλ
Reliqua autem sermonum Ezechiae , et misericordiarum ejus , scripta sunt in visione Isaiae filii Amos prophetae , et in libro regum Juda et Israël .
ወእለ ፡ ተርፉ ፡ ቃላተ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ወጽድቁ ፡ ናሁ ፡ ጽሑፋት ፡ በመጽሐፈ ፡ ኢሳይያስ ፡ ነቢይ ፡ ወልደ ፡ አሞጽ ፡ ወበመጽሐፈ ፡ ነገሥት ፡ እስራኤል ፡ ወይሁዳ ።
Now the rest of the acts of Hezekiah and his good deeds, behold, they are written in the vision of Isaiah the prophet, the son of Amoz, in the book of the kings of Judah and Israel.
32:33 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁכַּ֨ב יְחִזְקִיָּ֜הוּ עִם ־אֲבֹתָ֗יו וַֽיִּקְבְּרֻ֘הוּ֮ בְּֽמַעֲלֵה֮ קִבְרֵ֣י בְנֵי ־דָוִיד֒ וְכָבוֹד֙ עָשׂוּ ־ל֣וֹ בְמוֹת֔וֹ כׇּל ־יְהוּדָ֖ה וְיֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלָ֑͏ִם וַיִּמְלֹ֛ךְ מְנַשֶּׁ֥ה בְנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו ׃ {פ}
καὶ ἐκοιμήθη Εζεκιας μετὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ καὶ ἔθαψαν αὐτὸν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱῶν Δαυιδ καὶ δόξαν καὶ τιμὴν ἔδωκαν αὐτῷ ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ πᾶς Ιουδα καὶ οἱ κατοικοῦντες ἐν Ιερουσαλημ καὶ ἐβασίλευσεν Μανασσης υἱὸς αὐτοῦ ἀντ’ αὐτοῦ
Dormivitque Ezechias cum patribus suis , et sepelierunt eum super sepulchra filiorum David : et celebravit ejus exequias universus Juda , et omnes habitatores Jerusalem : regnavitque Manasses filius ejus pro eo .
ወኖመ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ምስለ ፡ አበዊሁ ፡ ወቀበርዎ ፡ ውስተ ፡ መቃብረ ፡ ደቂቀ ፡ ዳዊት ፡ በክብር ፡ ወበስብሐት ፡ ወቀበርዎ ፡ ኵሉ ፡ ሰብአ ፡ ይሁዳ ፡ ወእለኒ ፡ ይነብሩ ፡ ኢየሩሳሌም ።
Hezekiah slept with his fathers, and they buried him in the ascent to the tombs of the sons of David. All Judah and the inhabitants of Jerusalem honored him at his death. Manasseh his son reigned in his place.