4:1 ⧉ ⤴︎ שִׁמְע֣וּ בָ֭נִים מ֣וּסַר אָ֑ב וְ֝הַקְשִׁ֗יבוּ לָדַ֥עַת בִּינָֽה ׃
ἀκούσατε παῖδες παιδείαν πατρὸς καὶ προσέχετε γνῶναι ἔννοιαν
Audite , filii , disciplinam patris , et attendite ut sciatis prudentiam .
ስምዑ ፡ ውሉድየ ፡ ተግሣፀ ፡ አብ ፡ ይኩን ፡ ብዙኀ ፡ መዋዕለ ፡ ሕይወትክሙ ።
Listen, sons, to a father’s instruction. Pay attention and know understanding;
4:2 ⧉ ⤴︎ כִּ֤י לֶ֣קַח ט֭וֹב נָתַ֣תִּי לָכֶ֑ם תּ֝וֹרָתִ֗י אַֽל ־תַּעֲזֹֽבוּ ׃
δῶρον γὰρ ἀγαθὸν δωροῦμαι ὑμῖν τὸν ἐμὸν νόμον μὴ ἐγκαταλίπητε
Donum bonum tribuam vobis : legem meam ne derelinquatis .
ወአምጽኡ ፡ በአእምሮ ፡ ሕሊና ፡ እስመ ፡ ሠናየ ፡ ጸጋ ፡ እጼግወክሙ ፡ ወሕገገ ፡ ዚአየ ፡ ኢትኅድጉ ።
for I give you sound learning. Don’t forsake my law.
4:3 ⧉ ⤴︎ כִּֽי ־בֵ֭ן הָיִ֣יתִי לְאָבִ֑י רַ֥ךְ וְ֝יָחִ֗יד לִפְנֵ֥י אִמִּֽי ׃
υἱὸς γὰρ ἐγενόμην κἀγὼ πατρὶ ὑπήκοος καὶ ἀγαπώμενος ἐν προσώπῳ μητρός
Nam et ego filius fui patris mei , tenellus et unigenitus coram matre mea .
እስመ ፡ ኮንኩ ፡ አነሂ ፡ ወልደ ፡ ሰማዔ ፡ አብ ፡ ወእትፈቀር ፡ በገጸ ፡ እምየ ።
For I was a son to my father, tender and an only child in the sight of my mother.
4:4 ⧉ ⤴︎ וַיֹּרֵ֗נִי וַיֹּ֥אמֶר לִ֗י יִֽתְמׇךְ ־דְּבָרַ֥י לִבֶּ֑ךָ שְׁמֹ֖ר מִצְוֺתַ֣י וֶחְיֵֽה ׃
οἳ ἔλεγον καὶ ἐδίδασκόν με ἐρειδέτω ὁ ἡμέτερος λόγος εἰς σὴν καρδίαν
Et docebat me , atque dicebat : Suscipiat verba mea cor tuum ; custodi praecepta mea , et vives .
እንዘ ፡ ይሜህሩኒ ፡ ወይብሉኒ ፡ ይባእ ፡ ቃለ ፡ ዚአነ ፡ ውስተ ፡ ልብከ ፡ ዕቀብ ፡ ትእዛዛቲነ ።
He taught me, and said to me: “Let your heart retain my words. Keep my commandments, and live.
4:5 ⧉ ⤴︎ קְנֵ֣ה חׇ֭כְמָה קְנֵ֣ה בִינָ֑ה אַל ־תִּשְׁכַּ֥ח וְאַל ־תֵּ֝֗ט מֵאִמְרֵי ־פִֽי ׃
φύλασσε ἐντολάς μὴ ἐπιλάθῃ μηδὲ παρίδῃς ῥῆσιν ἐμοῦ στόματος
Posside sapientiam , posside prudentiam : ne obliviscaris , neque declines a verbis oris mei .
ወኢትርሳዕ ፡ ወኢትትሀየይ ፡ ንባበ ፡ አፉነ ፡ ወኢትኅድጋ ።
Get wisdom. Get understanding. Don’t forget, and don’t deviate from the words of my mouth.
4:6 ⧉ ⤴︎ אַל ־תַּעַזְבֶ֥הָ וְתִשְׁמְרֶ֑ךָּ אֱהָבֶ֥הָ וְתִצְּרֶֽךָּ ׃
μηδὲ ἐγκαταλίπῃς αὐτήν καὶ ἀνθέξεταί σου ἐράσθητι αὐτῆς καὶ τηρήσει σε
Ne dimittas eam , et custodiet te : dilige eam , et conservabit te .
ወአጥሪ ፡ አእምሮ ፡ ወትትዌከፈከ ፡ አፍቅራ ።
Don’t forsake her, and she will preserve you. Love her, and she will keep you.
4:7 ⧉ ⤴︎ רֵאשִׁ֣ית חׇ֭כְמָה קְנֵ֣ה חׇכְמָ֑ה וּבְכׇל ־קִ֝נְיָנְךָ֗ קְנֵ֣ה בִינָֽה ׃
— Principium sapientiae : posside sapientiam , et in omni possessione tua acquire prudentiam .
ወተዓቅበከ ፡ ዑዳ ፡ ወታሌዕለከ ።
Wisdom is supreme. Get wisdom. Yes, though it costs all your possessions, get understanding.
4:8 ⧉ ⤴︎ סַלְסְלֶ֥הָ וּֽתְרוֹמְמֶ֑ךָּ תְּ֝כַבֵּ֗דְךָ כִּ֣י תְחַבְּקֶֽנָּה ׃
περιχαράκωσον αὐτήν καὶ ὑψώσει σε τίμησον αὐτήν ἵνα σε περιλάβῃ
Arripe illam , et exaltabit te ; glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus .
ስማዕ ፡ ወልድየ ፡ ወተወከፍ ፡ ንባበ ፡ ዚአየ ፡ ከመ ፡ ይብዝኀ ፡ ዓመታተ ፡ ሕይወትከ ፡ ወከመ ፡ ይኩን ፡ ፍናወ ፡ ሕይወትከ ፡ ብዙኀ ።
Esteem her, and she will exalt you. She will bring you to honor when you embrace her.
4:9 ⧉ ⤴︎ תִּתֵּ֣ן לְ֭רֹאשְׁךָ לִוְיַת ־חֵ֑ן עֲטֶ֖רֶת תִּפְאֶ֣רֶת תְּמַגְּנֶֽךָּ ׃
ἵνα δῷ τῇ σῇ κεφαλῇ στέφανον χαρίτων στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ σου
Dabit capiti tuo augmenta gratiarum , et corona inclyta proteget te .
እስመ ፡ ፍኖተ ፡ ጥበብ ፡ አሜህረከ ፡ ወአፀንዓከ ፡ ዲበ ፡ መንኰራኵ ፡ ርቱዕ ።
She will give to your head a garland of grace. She will deliver a crown of splendor to you.”
4:10 ⧉ ⤴︎ שְׁמַ֣ע בְּ֭נִי וְקַ֣ח אֲמָרָ֑י וְיִרְבּ֥וּ לְ֝ךָ֗ שְׁנ֣וֹת חַיִּֽים ׃
ἄκουε υἱέ καὶ δέξαι ἐμοὺς λόγους καὶ πληθυνθήσεται ἔτη ζωῆς σου ἵνα σοι γένωνται πολλαὶ ὁδοὶ βίου
Audi , fili mi , et suscipe verba mea , ut multiplicentur tibi anni vitae .
እመሂ ፡ ተሐውር ፡ ኢይትዐፀው ፡ አሠርከ ፡ ወእመሂ ፡ ሮፅከ ፡ ኢትደክም ፡ ወተወክፎ ፡ ቃለ ፡ ዚአየ ፡ ኢትኅድግ ።
Listen, my son, and receive my sayings. The years of your life will be many.
4:11 ⧉ ⤴︎ בְּדֶ֣רֶךְ חׇ֭כְמָה הֹרֵיתִ֑יךָ הִ֝דְרַכְתִּ֗יךָ בְּמַעְגְּלֵי ־יֹֽשֶׁר ׃
ὁδοὺς γὰρ σοφίας διδάσκω σε ἐμβιβάζω δέ σε τροχιαῖς ὀρθαῖς
Viam sapientiae monstrabo tibi ; ducam te per semitas aequitatis :
ዕቀባ ፡ ለርእስከ ፡ ወኢትኀድጋ ፡ ለሕይወትከ ።
I have taught you in the way of wisdom. I have led you in straight paths.
4:12 ⧉ ⤴︎ בְּֽ֭לֶכְתְּךָ לֹא ־יֵצַ֣ר צַעֲדֶ֑ךָ וְאִם ־תָּ֝ר֗וּץ לֹ֣א תִכָּשֵֽׁל ׃
ἐὰν γὰρ πορεύῃ οὐ συγκλεισθήσεταί σου τὰ διαβήματα ἐὰν δὲ τρέχῃς οὐ κοπιάσεις
quas cum ingressus fueris , non arctabuntur gressus tui , et currens non habebis offendiculum .
ፍኖተ ፡ ረሲዓን ፡ ኢትኪድ ፡ ወኢትቅናእ ፡ በፍናወ ፡ ኃጥአን ፡ ወመካነ ፡ እንተ ፡ ኀበ ፡ ግእዙ ፡ ኢትሑር ፡ ህየ ፡ ተገኀሥ ፡ እምኔሆሙ ፡ ወተመየጥ ።
When you go, your steps will not be hampered. When you run, you will not stumble.
4:13 ⧉ ⤴︎ הַחֲזֵ֣ק בַּמּוּסָ֣ר אַל ־תֶּ֑רֶף נִ֝צְּרֶ֗הָ כִּי ־הִ֥יא חַיֶּֽיךָ ׃
ἐπιλαβοῦ ἐμῆς παιδείας μὴ ἀφῇς ἀλλὰ φύλαξον αὐτὴν σεαυτῷ εἰς ζωήν σου
Tene disciplinam , ne dimittas eam ; custodi illam , quia ipsa est vita tua .
እስመ ፡ ኢይነውሙ ፡ እመ ፡ ኢገብሩ ፡ አኩየ ፡ ተመሥጠ ፡ ንዋም ፡ እምአዕይንቲሆሙ ።
Take firm hold of instruction. Don’t let her go. Keep her, for she is your life.
4:14 ⧉ ⤴︎ בְּאֹ֣רַח רְ֭שָׁעִים אַל ־תָּבֹ֑א וְאַל ־תְּ֝אַשֵּׁ֗ר בְּדֶ֣רֶךְ רָעִֽים ׃
ὁδοὺς ἀσεβῶν μὴ ἐπέλθῃς μηδὲ ζηλώσῃς ὁδοὺς παρανόμων
Ne delecteris in semitis impiorum , nec tibi placeat malorum via .
ወኢይነውሙ ፡ እመ ፡ ኢደወዩ ፡ እለ ፡ ይበልዑ ፡ ወብልዐ ፡ ኃጢአት ፡ ወበወይነ ፡ ዓመፃ ፡ ይሰክሩ ።
Don’t enter into the path of the wicked. Don’t walk in the way of evil men.
4:15 ⧉ ⤴︎ פְּרָעֵ֥הוּ אַל ־תַּעֲבׇר ־בּ֑וֹ שְׂטֵ֖ה מֵעָלָ֣יו וַעֲבֹֽר ׃
ἐν ᾧ ἂν τόπῳ στρατοπεδεύσωσιν μὴ ἐπέλθῃς ἐκεῖ ἔκκλινον δὲ ἀπ’ αὐτῶν καὶ παράλλαξον
Fuge ab ea , nec transeas per illam ; declina , et desere eam .
ወፍኖተ ፡ ጻድቃንሰ ፡ ከመ ፡ ብርሃን ፡ ይበርህ ፡ የሐውሩ ፡ ወያበርሁ ፡ እስከ ፡ ሶበ ፡ ታረትዕ ፡ ዕለት ።
Avoid it, and don’t pass by it. Turn from it, and pass on.
4:16 ⧉ ⤴︎ כִּ֤י לֹ֣א יִֽ֭שְׁנוּ אִם ־לֹ֣א יָרֵ֑עוּ וְֽנִגְזְלָ֥ה שְׁ֝נָתָ֗ם אִם ־לֹ֥א (יכשולו ) [יַכְשִֽׁילוּ ]׃
οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσωσιν ἐὰν μὴ κακοποιήσωσιν ἀφῄρηται ὁ ὕπνος αὐτῶν καὶ οὐ κοιμῶνται
Non enim dormiunt nisi malefecerint , et rapitur somnus ab eis nisi supplantaverint .
ወፍኖተ ፡ ኃጥንሰ ፡ ጽልመት ፡ ወኢየአምሩ ፡ ከመ ፡ ይትዓቀፉ ።
For they don’t sleep unless they do evil. Their sleep is taken away, unless they make someone fall.
4:17 ⧉ ⤴︎ כִּ֣י לָ֭חֲמוּ לֶ֣חֶם רֶ֑שַׁע וְיֵ֖ין חֲמָסִ֣ים יִשְׁתּֽוּ ׃
οἵδε γὰρ σιτοῦνται σῖτα ἀσεβείας οἴνῳ δὲ παρανόμῳ μεθύσκονται
Comedunt panem impietatis , et vinum iniquitatis bibunt .
ወልድየ ፡ ንባበ ፡ ዚአየ ፡ ነፅር ፡ ወቃለ ፡ ዚአየ ፡ ያጽምእ ፡ ዕዝንከ ፡ ከመ ፡ ኢይንጽፋ ፡ ዓዘቃቲከ ።
For they eat the bread of wickedness and drink the wine of violence.
4:18 ⧉ ⤴︎ וְאֹ֣רַח צַ֭דִּיקִים כְּא֣וֹר נֹ֑גַהּ הוֹלֵ֥ךְ וָ֝א֗וֹר עַד ־נְכ֥וֹן הַיּֽוֹם ׃
αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσιν προπορεύονται καὶ φωτίζουσιν ἕως κατορθώσῃ ἡ ἡμέρα
Justorum autem semita quasi lux splendens procedit , et crescit usque ad perfectam diem .
ዕቀቦን ፡ ውስተ ፡ ልበከ ፡ እስመ ፡ ሕይወት ፡ ውእቶን ፡ ለእለ ፡ ይረክብዎን ፡ ወለኵሉ ፡ ዘሥጋ ።
But the path of the righteous is like the dawning light that shines more and more until the perfect day.
4:19 ⧉ ⤴︎ דֶּ֣רֶךְ רְ֭שָׁעִים כָּאֲפֵלָ֑ה לֹ֥א יָ֝דְע֗וּ בַּמֶּ֥ה יִכָּשֵֽׁלוּ ׃ {פ}
αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν ἀσεβῶν σκοτειναί οὐκ οἴδασιν πῶς προσκόπτουσιν
Via impiorum tenebrosa ; nesciunt ubi corruant .
ወበኵሉ ፡ ተዓቅቦ ፡ ዕቀብ ፡ ልበከ ፡ እምዝንቱ ፡ ፍኖት ፡ እስመ ፡ ውእቱ ፡ ነቅዐ ፡ ሕይወት ።
The way of the wicked is like darkness. They don’t know what they stumble over.
4:20 ⧉ ⤴︎ בְּ֭נִי לִדְבָרַ֣י הַקְשִׁ֑יבָה לַ֝אֲמָרַ֗י הַט ־אׇזְנֶֽךָ ׃
υἱέ ἐμῇ ῥήσει πρόσεχε τοῖς δὲ ἐμοῖς λόγοις παράβαλε σὸν οὖς
Fili mi , ausculta sermones meos , et ad eloquia mea inclina aurem tuam .
ወእርኅቅ ፡ እምኔከ ፡ አፈ ፡ እኩየ ፡ ወከናፍረ ፡ ዓመፃ ፡ አንኅአርኅቆ ፡ እምኔከ ።
My son, attend to my words. Turn your ear to my sayings.
4:21 ⧉ ⤴︎ אַל ־יַלִּ֥יזוּ מֵעֵינֶ֑יךָ שׇׁ֝מְרֵ֗ם בְּת֣וֹךְ לְבָבֶֽךָ ׃
ὅπως μὴ ἐκλίπωσίν σε αἱ πηγαί σου φύλασσε αὐτὰς ἐν σῇ καρδίᾳ
Ne recedant ab oculis tuis : custodi ea in medio cordis tui :
ወዕይንቲከኒ ፡ ርቱዐ ፡ ይርአያ ፡ ወቀራንብቲከ ፡ ይቅጽባ ፡ ጽድቀ ።
Let them not depart from your eyes. Keep them in the center of your heart.
4:22 ⧉ ⤴︎ כִּֽי ־חַיִּ֣ים הֵ֭ם לְמֹצְאֵיהֶ֑ם וּֽלְכׇל ־בְּשָׂר֥וֹ מַרְפֵּֽא ׃
ζωὴ γάρ ἐστιν τοῖς εὑρίσκουσιν αὐτὰς καὶ πάσῃ σαρκὶ ἴασις
vita enim sunt invenientibus ea , et universae carni sanitas .
ርቱዐ ፡ መንኰራኵረ ፡ ግበር ፡ ለእገሪከ ፡ ወፍናዊከ ፡ አርትዕ ።
For they are life to those who find them, and health to their whole body.
4:23 ⧉ ⤴︎ מִֽכׇּל ־מִ֭שְׁמָר נְצֹ֣ר לִבֶּ֑ךָ כִּֽי ־מִ֝מֶּ֗נּוּ תּוֹצְא֥וֹת חַיִּֽים ׃
πάσῃ φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν ἐκ γὰρ τούτων ἔξοδοι ζωῆς
Omni custodia serva cor tuum , quia ex ipso vita procedit .
ወኢትትገኀሥ ፡ ኢ ፡ ለየማን ፡ ወኢ ፡ ለጸጋም ፡ አግኅሥ ፡ እገሪከ ፡ እምፎኖት ፡ እኪት ፡ እስመ ፡ ፍናወ ፡ ዘየማን ፡ ያፈቅር ፡ እግዚአብሔር ።
Keep your heart with all diligence, for out of it is the wellspring of life.
4:24 ⧉ ⤴︎ הָסֵ֣ר מִ֭מְּךָ עִקְּשׁ֣וּת פֶּ֑ה וּלְז֥וּת שְׂ֝פָתַ֗יִם הַרְחֵ֥ק מִמֶּֽךָּ ׃
περίελε σεαυτοῦ σκολιὸν στόμα καὶ ἄδικα χείλη μακρὰν ἀπὸ σοῦ ἄπωσαι
Remove a te os pravum , et detrahentia labia sint procul a te .
ጣዋያት ፡ እማንቱ ፡ እለ ፡ በጸጋም ፡ ወውእቱ ፡ ርቱዐ ፡ መንኰራኵረ ፡ ይገብር ፡ ለእገሪከ ፡ ወሑረትከኒ ፡ በሰላም ፡ ያሤኒ ።
Put away from yourself a perverse mouth. Put corrupt lips far from you.
4:25 ⧉ ⤴︎ עֵ֭ינֶיךָ לְנֹ֣כַח יַבִּ֑יטוּ וְ֝עַפְעַפֶּ֗יךָ יַיְשִׁ֥רוּ נֶגְדֶּֽךָ ׃
οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν τὰ δὲ βλέφαρά σου νευέτω δίκαια
Oculi tui recta videant , et palpebrae tuae praecedant gressus tuos .
— Let your eyes look straight ahead. Fix your gaze directly before you.
4:26 ⧉ ⤴︎ פַּ֭לֵּס מַעְגַּ֣ל רַגְלֶ֑ךָ וְֽכׇל ־דְּרָכֶ֥יךָ יִכֹּֽנוּ ׃
ὀρθὰς τροχιὰς ποίει σοῖς ποσὶν καὶ τὰς ὁδούς σου κατεύθυνε
Dirige semitam pedibus tuis , et omnes viae tuae stabilientur .
— Make the path of your feet level. Let all of your ways be established.
4:27 ⧉ ⤴︎ אַֽל ־תֵּט ־יָמִ֥ין וּשְׂמֹ֑אול הָסֵ֖ר רַגְלְךָ֣ מֵרָֽע ׃ {פ}
μὴ ἐκκλίνῃς εἰς τὰ δεξιὰ μηδὲ εἰς τὰ ἀριστερά ἀπόστρεψον δὲ σὸν πόδα ἀπὸ ὁδοῦ κακῆς ὁδοὺς γὰρ τὰς ἐκ δεξιῶν οἶδεν ὁ θεός διεστραμμέναι δέ εἰσιν αἱ ἐξ ἀριστερῶν αὐτὸς δὲ ὀρθὰς ποιήσει τὰς τροχιάς σου τὰς δὲ πορείας σου ἐν εἰρήνῃ προάξει
Ne declines ad dexteram neque ad sinistram ; averte pedem tuum a malo : vias enim quae a dextris sunt novit Dominus : perversae vero sunt quae a sinistris sunt . Ipse autem rectos faciet cursus tuos , itinera autem tua in pace producet .
— Don’t turn to the right hand nor to the left. Remove your foot from evil.