10:1 ⧉ ⤴︎ זְב֣וּבֵי מָ֔וֶת יַבְאִ֥ישׁ יַבִּ֖יעַ שֶׁ֣מֶן רוֹקֵ֑חַ יָקָ֛ר מֵחׇכְמָ֥ה מִכָּב֖וֹד סִכְל֥וּת מְעָֽט ׃
μυῖαι θανατοῦσαι σαπριοῦσιν σκευασίαν ἐλαίου ἡδύσματος τίμιον ὀλίγον σοφίας ὑπὲρ δόξαν ἀφροσύνης μεγάλης
Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti . Pretiosior est sapientia et gloria , parva et ad tempus stultitia .
ጽንጽንያ ፡ ከልብ ፡ ምውት ፡ ያማስን ፡ አፈወ ፡ ቅብዕ ፡ ጥዑመ ፡ ትከብር ፡ ንስቲት ፡ ጥበብ ፡ እምነ ፡ ክብር ፡ ዓቢይ ፡ በዕበድ ።
Dead flies cause the oil of the perfumer to produce an evil odor; so does a little folly outweigh wisdom and honor.
10:2 ⧉ ⤴︎ לֵ֤ב חָכָם֙ לִֽימִינ֔וֹ וְלֵ֥ב כְּסִ֖יל לִשְׂמֹאלֽוֹ ׃
καρδία σοφοῦ εἰς δεξιὸν αὐτοῦ καὶ καρδία ἄφρονος εἰς ἀριστερὸν αὐτοῦ
Cor sapientis in dextera ejus , et cor stulti in sinistra illius .
ልቡ ፡ ለጠቢብ ፡ ውስተ ፡ የማኑ ፡ ወልቡ ፡ ለዐብድ ፡ ውስተ ፡ ጸጋሙ ።
A wise man’s heart is at his right hand, but a fool’s heart at his left.
10:3 ⧉ ⤴︎ וְגַם ־בַּדֶּ֛רֶךְ (כשהסכל ) [כְּשֶׁסָּכָ֥ל ] הֹלֵ֖ךְ לִבּ֣וֹ חָסֵ֑ר וְאָמַ֥ר לַכֹּ֖ל סָכָ֥ל הֽוּא ׃
καί γε ἐν ὁδῷ ὅταν ἄφρων πορεύηται καρδία αὐτοῦ ὑστερήσει καὶ ἃ λογιεῖται πάντα ἀφροσύνη ἐστίν
Sed et in via stultus ambulans , cum ipse insipiens sit , omnes stultos aestimat .
ወሶበ ፡ የሐውር ፡ ዐብድ ፡ ብዕበደ ፡ ልቡ ፡ ወበፍትወተ ፡ ልቡ ፡ የሐፅዖ ፡ አእምሮ ፡ ወዘይሔሊ ፡ ኵሎ ፡ ዐብድ ፡ ውእቱ ።
Yes also when the fool walks by the way, his understanding fails him, and he says to everyone that he is a fool.
10:4 ⧉ ⤴︎ אִם ־ר֤וּחַ הַמּוֹשֵׁל֙ תַּעֲלֶ֣ה עָלֶ֔יךָ מְקוֹמְךָ֖ אַל ־תַּנַּ֑ח כִּ֣י מַרְפֵּ֔א יַנִּ֖יחַ חֲטָאִ֥ים גְּדוֹלִֽים ׃
ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ τόπον σου μὴ ἀφῇς ὅτι ἴαμα καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας
Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te , locum tuum ne demiseris , quia curatio faciet cessare peccata maxima .
እስመ ፡ መንፈሱ ፡ ለዘይሤልጥ ፡ ዐርገ ፡ ላዕሌከ ፡ መካነከ ፡ ኢትኅድግ ፡ እስመ ፡ ፈውስ ፡ ያኃድግ ፡ ኃጣውአ ፡ ዓቢየ ።
If the spirit of the ruler rises up against you, don’t leave your place; for gentleness lays great offenses to rest.
10:5 ⧉ ⤴︎ יֵ֣שׁ רָעָ֔ה רָאִ֖יתִי תַּ֣חַת הַשָּׁ֑מֶשׁ כִּשְׁגָגָ֕ה שֶׁיֹּצָ֖א מִלִּפְנֵ֥י הַשַּׁלִּֽיט ׃
ἔστιν πονηρία ἣν εἶδον ὑπὸ τὸν ἥλιον ὡς ἀκούσιον ὃ ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου τοῦ ἐξουσιάζοντος
Est malum quod vidi sub sole , quasi per errorem egrediens a facie principis :
ቦ ፡ እኩይ ፡ ዘርኢኩ ፡ መትሕተ ፡ ፀሐይ ።
There is an evil which I have seen under the sun, the sort of error which proceeds from the ruler.
10:6 ⧉ ⤴︎ נִתַּ֣ן הַסֶּ֔כֶל בַּמְּרוֹמִ֖ים רַבִּ֑ים וַעֲשִׁירִ֖ים בַּשֵּׁ֥פֶל יֵשֵֽׁבוּ ׃
ἐδόθη ὁ ἄφρων ἐν ὕψεσι μεγάλοις καὶ πλούσιοι ἐν ταπεινῷ καθήσονται
positum stultum in dignitate sublimi , et divites sedere deorsum .
ከመ ፡ ዘበኢያእምሮ ፡ ወጽአ ፡ እምቅድመ ፡ ይሠልጥ ፡ ተውህበ ፡ ዐብድ ፡ ለሉዓሌ ፡ ዓቢይ ፡ ወአብዕልት ፡ መትሕተ ፡ ይነብሩ ።
Folly is set in great dignity, and the rich sit in a low place.
10:7 ⧉ ⤴︎ רָאִ֥יתִי עֲבָדִ֖ים עַל ־סוּסִ֑ים וְשָׂרִ֛ים הֹלְכִ֥ים כַּעֲבָדִ֖ים עַל ־הָאָֽרֶץ ׃
εἶδον δούλους ἐφ’ ἵππους καὶ ἄρχοντας πορευομένους ὡς δούλους ἐπὶ τῆς γῆς
Vidi servos in equis , et principes ambulantes super terram quasi servos .
ወርኢኩ ፡ አግብርተ ፡ ዲበ ፡ አፍራስ ፡ ወመኳንንት ፡ እንዘ ፡ የሐውሩ ፡ በእግር ፡ ከመ ፡ አግብርት ።
I have seen servants on horses, and princes walking like servants on the earth.
10:8 ⧉ ⤴︎ חֹפֵ֥ר גּוּמָּ֖ץ בּ֣וֹ יִפּ֑וֹל וּפֹרֵ֥ץ גָּדֵ֖ר יִשְּׁכֶ֥נּוּ נָחָֽשׁ ׃
ὁ ὀρύσσων βόθρον ἐν αὐτῷ ἐμπεσεῖται καὶ καθαιροῦντα φραγμόν δήξεται αὐτὸν ὄφις
Qui fodit foveam incidet in eam , et qui dissipat sepem mordebit eum coluber .
ዘይከሪ ፡ ግበ ፡ ለቢጹ ፡ ይወድቅ ፡ ውስቴቱ ፡ ወዘይነሥት ፡ ጸቈነ ፡ ይነስኮ ፡ አርዌ ፡ ምድር ።
He who digs a pit may fall into it; and whoever breaks through a wall may be bitten by a snake.
10:9 ⧉ ⤴︎ מַסִּ֣יעַ אֲבָנִ֔ים יֵעָצֵ֖ב בָּהֶ֑ם בּוֹקֵ֥עַ עֵצִ֖ים יִסָּ֥כֶן בָּֽם ׃
ἐξαίρων λίθους διαπονηθήσεται ἐν αὐτοῖς σχίζων ξύλα κινδυνεύσει ἐν αὐτοῖς
Qui transfert lapides affligetur in eis , et qui scindit ligna vulnerabitur ab eis .
ወዘያስተፋልስ ፡ እብነ ፡ የሐምም ፡ ቦቱ ፡ ወዘይሤዕር ፡ ዕፀ ፡ ይትመነደብ ፡ ቦቱ ።
Whoever carves out stones may be injured by them. Whoever splits wood may be endangered by it.
10:10 ⧉ ⤴︎ אִם ־קֵהָ֣ה הַבַּרְזֶ֗ל וְהוּא֙ לֹא ־פָנִ֣ים קִלְקַ֔ל וַחֲיָלִ֖ים יְגַבֵּ֑ר וְיִתְר֥וֹן הַכְשֵׁ֖יר חׇכְמָֽה ׃
ἐὰν ἐκπέσῃ τὸ σιδήριον καὶ αὐτὸς πρόσωπον ἐτάραξεν καὶ δυνάμεις δυναμώσει καὶ περισσεία τοῦ ἀνδρείου σοφία
Si retusum fuerit ferrum , et hoc non ut prius , sed hebetatum fuerit , multo labore exacuetur , et post industriam sequetur sapientia .
እመ ፡ ተመልሐ ፡ ሐፂኑ ፡ ወውእቱኒ ፡ ገጸ ፡ አስተወላወለ ፡ ወወኃይል ፡ ታኄይል ፡ ወፍድፍድናሁ ፡ ለጽኑዕ ፡ ጥበብ ።
If the ax is blunt, and one doesn’t sharpen the edge, then he must use more strength; but skill brings success.
10:11 ⧉ ⤴︎ אִם ־יִשֹּׁ֥ךְ הַנָּחָ֖שׁ בְּלוֹא ־לָ֑חַשׁ וְאֵ֣ין יִתְר֔וֹן לְבַ֖עַל הַלָּשֽׁוֹן ׃
ἐὰν δάκῃ ὁ ὄφις ἐν οὐ ψιθυρισμῷ καὶ οὐκ ἔστιν περισσεία τῷ ἐπᾴδοντι
Si mordeat serpens in silentio , nihil eo minus habet qui occulte detrahit .
እመ ፡ ነሰኮ ፡ አርዌ ፡ ምድር ፡ ወኢረቀዮ ፡ ወኢፈወሶ ፡ ረቃዪ ፡ አልቦ ፡ ዘይበቊዕ ፡ ዘይረቂ ።
If the snake bites before it is charmed, then is there no profit for the charmer’s tongue.
10:12 ⧉ ⤴︎ דִּבְרֵ֥י פִי ־חָכָ֖ם חֵ֑ן וְשִׂפְת֥וֹת כְּסִ֖יל תְּבַלְּעֶֽנּוּ ׃
λόγοι στόματος σοφοῦ χάρις καὶ χείλη ἄφρονος καταποντιοῦσιν αὐτόν
Verba oris sapientis gratia , et labia insipientis praecipitabunt eum ;
ንባበ ፡ አፉሁ ፡ ለጠቢብ ፡ ሞገሱ ፡ ወከናፍሪሁ ፡ ለዐብድ ፡ ያሠጥማሁ ።
The words of a wise man’s mouth are gracious; but a fool is swallowed by his own lips.
10:13 ⧉ ⤴︎ תְּחִלַּ֥ת דִּבְרֵי ־פִ֖יהוּ סִכְל֑וּת וְאַחֲרִ֣ית פִּ֔יהוּ הוֹלֵל֖וּת רָעָֽה ׃
ἀρχὴ λόγων στόματος αὐτοῦ ἀφροσόνη καὶ ἐσχάτη στόματος αὐτοῦ περιφέρεια πονηρά
initium verborum ejus stultitia , et novissimum oris illius error pessimus .
ቀዳሚ ፡ ንባበ ፡ አፉሁ ፡ ዕበድ ፡ ወደኃሪታ ፡ ጸዋግ ።
The beginning of the words of his mouth is foolishness; and the end of his talk is mischievous madness.
10:14 ⧉ ⤴︎ וְהַסָּכָ֖ל יַרְבֶּ֣ה דְבָרִ֑ים לֹא ־יֵדַ֤ע הָאָדָם֙ מַה ־שֶּׁיִּֽהְיֶ֔ה וַאֲשֶׁ֤ר יִֽהְיֶה֙ מֵֽאַחֲרָ֔יו מִ֖י יַגִּ֥יד לֽוֹ ׃
καὶ ὁ ἄφρων πληθύνει λόγους οὐκ ἔγνω ὁ ἄνθρωπος τί τὸ γενόμενον καὶ τί τὸ ἐσόμενον ὀπίσω αὐτοῦ τίς ἀναγγελεῖ αὐτῷ
Stultus verba multiplicat . Ignorat homo quid ante se fuerit ; et quid post se futurum sit , quis ei poterit indicare ?
ዐብድሰ ፡ ያበዝኅ ፡ ነገረ ፡ ወኢየአምር ፡ ብእሲ ፡ ምንተ ፡ ዘኮነ ፡ ወምንተ ፡ ዘይከውን ፡ እስመ ፡ እምድኅሬሁ ፡ መኑ ፡ ይዜንዎ ።
A fool also multiplies words. Man doesn’t know what will be; and that which will be after him, who can tell him?
10:15 ⧉ ⤴︎ עֲמַ֥ל הַכְּסִילִ֖ים תְּיַגְּעֶ֑נּוּ אֲשֶׁ֥ר לֹֽא ־יָדַ֖ע לָלֶ֥כֶת אֶל ־עִֽיר ׃
μόχθος τῶν ἀφρόνων κοπώσει αὐτούς ὃς οὐκ ἔγνω τοῦ πορευθῆναι εἰς πόλιν
Labor stultorum affliget eos , qui nesciunt in urbem pergere .
ናሁ ፡ ፃማሁ ፡ ያሐምሞ ፡ ለዐብድ ፡ እስመ ፡ ኢየአምር ፡ ሐዊረ ፡ ውስተ ፡ ሀገር ።
The labor of fools wearies every one of them; for he doesn’t know how to go to the city.
10:16 ⧉ ⤴︎ אִֽי ־לָ֣ךְ אֶ֔רֶץ שֶׁמַּלְכֵּ֖ךְ נָ֑עַר וְשָׂרַ֖יִךְ בַּבֹּ֥קֶר יֹאכֵֽלוּ ׃
οὐαί σοι πόλις ἧς ὁ βασιλεύς σου νεώτερος καὶ οἱ ἄρχοντές σου ἐν πρωίᾳ ἐσθίουσιν
Vae tibi , terra , cujus rex puer est , et cujus principes mane comedunt .
አሌ ፡ ለኪ ፡ ኦ ፡ ሀገር ፡ እንተ ፡ ንጉሥኪ ፡ ወሬዛ ፡ ወመኳንንትኪ ፡ ይበልዑ ፡ በነግህ ።
Woe to you, land, when your king is a child, and your princes eat in the morning!
10:17 ⧉ ⤴︎ אַשְׁרֵ֣יךְ אֶ֔רֶץ שֶׁמַּלְכֵּ֖ךְ בֶּן ־חוֹרִ֑ים וְשָׂרַ֙יִךְ֙ בָּעֵ֣ת יֹאכֵ֔לוּ בִּגְבוּרָ֖ה וְלֹ֥א בַשְּׁתִֽי ׃
μακαρία σύ γῆ ἧς ὁ βασιλεύς σου υἱὸς ἐλευθέρων καὶ οἱ ἄρχοντές σου πρὸς καιρὸν φάγονται ἐν δυνάμει καὶ οὐκ αἰσχυνθήσονται
Beata terra cujus rex nobilis est , et cujus principes vescuntur in tempore suo , ad reficiendum , et non ad luxuriam .
ብፅዕት ፡ አንቲ ፡ ምድር ፡ እንተ ፡ ንጉሥኪ ፡ ወልደ ፡ አግአዚ ፡ ወመኳንንትኪ ፡ በጊዜ ፡ ይበልዑ ፡ በኃይል ፡ ወኢይትኀፈሩ ፡ በሀኬት ።
Happy are you, land, when your king is the son of nobles, and your princes eat in due season, for strength, and not for drunkenness!
10:18 ⧉ ⤴︎ בַּעֲצַלְתַּ֖יִם יִמַּ֣ךְ הַמְּקָרֶ֑ה וּבְשִׁפְל֥וּת יָדַ֖יִם יִדְלֹ֥ף הַבָּֽיִת ׃
ἐν ὀκνηρίαις ταπεινωθήσεται ἡ δόκωσις καὶ ἐν ἀργίᾳ χειρῶν στάξει ἡ οἰκία
In pigritiis humiliabitur contignatio , et in infirmitate manuum perstillabit domus .
ወበጽርዓተ ፡ እደው ፡ ያወጽሕ ፡ ቤት ።
By slothfulness the roof sinks in; and through idleness of the hands the house leaks.
10:19 ⧉ ⤴︎ לִשְׂחוֹק֙ עֹשִׂ֣ים לֶ֔חֶם וְיַ֖יִן יְשַׂמַּ֣ח חַיִּ֑ים וְהַכֶּ֖סֶף יַעֲנֶ֥ה אֶת ־הַכֹּֽל ׃
εἰς γέλωτα ποιοῦσιν ἄρτον καὶ οἶνος εὐφραίνει ζῶντας καὶ τοῦ ἀργυρίου ἐπακούσεται σὺν τὰ πάντα
In risum faciunt panem et vinum ut epulentur viventes ; et pecuniae obediunt omnia .
እደው ፡ ዐብዳን ፡ ለሰሐቅ ፡ ይሬስዎ ፡ ኅብስተ ፡ ወይን ፡ ያስተፌሥሕ ፡ ሕያዋነ ፡ ወለወርቅ ፡ ኵሉ ፡ ይትኤዘዝ ፡ ኅቡረ ።
A feast is made for laughter, and wine makes the life glad; and money is the answer for all things.
10:20 ⧉ ⤴︎ גַּ֣ם בְּמַדָּֽעֲךָ֗ מֶ֚לֶךְ אַל ־תְּקַלֵּ֔ל וּבְחַדְרֵי֙ מִשְׁכָּ֣בְךָ֔ אַל ־תְּקַלֵּ֖ל עָשִׁ֑יר כִּ֣י ע֤וֹף הַשָּׁמַ֙יִם֙ יוֹלִ֣יךְ אֶת ־הַקּ֔וֹל וּבַ֥עַל (הכנפים ) [כְּנָפַ֖יִם ] יַגֵּ֥יד דָּבָֽר ׃
καί γε ἐν συνειδήσει σου βασιλέα μὴ καταράσῃ καὶ ἐν ταμιείοις κοιτώνων σου μὴ καταράσῃ πλούσιον ὅτι πετεινὸν τοῦ οὐρανοῦ ἀποίσει σὺν τὴν φωνήν καὶ ὁ ἔχων τὰς πτέρυγας ἀπαγγελεῖ λόγον
In cogitatione tua regi ne detrahas , et in secreto cubiculi tui ne maledixeris diviti : quia et aves caeli portabunt vocem tuam , et qui habet pennas annuntiabit sententiam .
አንተኒ ፡ በሕሊናከ ፡ ንጉሠ ፡ ኢትርግም ፡ ወበውሣጤ ፡ ቤትከ ፡ ኢትርግም ፡ ብዑላነ ፡ እስመ ፡ ዖፈ ፡ ሰማይ ፡ ያወጽእ ፡ ነገረከ ፡ ወዘቦ ፡ ክንፍ ፡ ይዜኑ ፡ ንባበከ ።
Don’t curse the king, no, not in your thoughts; and don’t curse the rich in your bedroom, for a bird of the sky may carry your voice, and that which has wings may tell the matter.