37:1 ⧉ ⤴︎ וַֽיְהִ֗י כִּשְׁמֹ֙עַ֙ הַמֶּ֣לֶךְ חִזְקִיָּ֔הוּ וַיִּקְרַ֖ע אֶת ־בְּגָדָ֑יו וַיִּתְכַּ֣ס בַּשָּׂ֔ק וַיָּבֹ֖א בֵּ֥ית יְהֹוָֽה ׃
καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἀκοῦσαι τὸν βασιλέα Εζεκιαν ἔσχισεν τὰ ἱμάτια καὶ σάκκον περιεβάλετο καὶ ἀνέβη εἰς τὸν οἶκον κυρίου
Et factum est , cum audisset rex Ezechias , scidit vestimenta sua , et obvolutus est sacco , et intravit in domum Domini .
ወሰሚዖ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሥ ፡ ሠጠጠ ፡ አልባሲሁ ፡ ወለብሰ ፡ መንጸፈ ፡ ወዐርገ ፡ ቤተ ፡ እግዚአብሔር ።
When King Hezekiah heard it, he tore his clothes, covered himself with sackcloth, and went into Yahweh’s house.
37:2 ⧉ ⤴︎ וַ֠יִּשְׁלַ֠ח אֶת ־אֶלְיָקִ֨ים אֲשֶׁר ־עַל ־הַבַּ֜יִת וְאֵ֣ת ׀ שֶׁבְנָ֣א הַסּוֹפֵ֗ר וְאֵת֙ זִקְנֵ֣י הַכֹּהֲנִ֔ים מִתְכַּסִּ֖ים בַּשַּׂקִּ֑ים אֶל ־יְשַׁעְיָ֥הוּ בֶן ־אָמ֖וֹץ הַנָּבִֽיא ׃
καὶ ἀπέστειλεν Ελιακιμ τὸν οἰκονόμον καὶ Σομναν τὸν γραμματέα καὶ τοὺς πρεσβυτέρους τῶν ἱερέων περιβεβλημένους σάκκους πρὸς Ησαιαν υἱὸν Αμως τὸν προφήτην
Et misit Eliacim , qui erat super domum , et Sobnam scribam , et seniores de sacerdotibus , opertos saccis , ad Isaiam , filium Amos , prophetam ,
ወፈነዎሙ ፡ ለኤልያቄም ፡ መጋቢ ፡ ወለስምናስ ፡ ጸሐፊ ፡ ወለረበናተ ፡ ካህናት ፡ እንዘ ፡ ይለብሱ ፡ መንጸፈ ፤ ወበጽሑ ፡ ኀበ ፡ ኢሳይያስ ፡ ነቢይ ፡ ወልደ ፡ አሞጽ ።
He sent Eliakim, who was over the household, and Shebna the scribe, and the elders of the priests, covered with sackcloth, to Isaiah the prophet, the son of Amoz.
37:3 ⧉ ⤴︎ וַיֹּאמְר֣וּ אֵלָ֗יו כֹּ֚ה אָמַ֣ר חִזְקִיָּ֔הוּ יוֹם ־צָרָ֧ה וְתוֹכֵחָ֛ה וּנְאָצָ֖ה הַיּ֣וֹם הַזֶּ֑ה כִּ֣י בָ֤אוּ בָנִים֙ עַד ־מַשְׁבֵּ֔ר וְכֹ֥חַ אַ֖יִן לְלֵדָֽה ׃
καὶ εἶπαν αὐτῷ τάδε λέγει Εζεκιας ἡμέρα θλίψεως καὶ ὀνειδισμοῦ καὶ ἐλεγμοῦ καὶ ὀργῆς ἡ σήμερον ἡμέρα ὅτι ἥκει ἡ ὠδὶν τῇ τικτούσῃ ἰσχὺν δὲ οὐκ ἔχει τοῦ τεκεῖν
et dixerunt ad eum : Haec dicit Ezechias : Dies tribulationis , et correptionis , et blasphemiae , dies haec ; quia venerunt filii usque ad partum , et virtus non est pariendi .
ወይቤልዎ ፡ ከመዝ ፡ ይቤ ፡ ሕዝቅያስ ፤ ዕለተ ፡ ምንዳቤአ ፡ ወኃሣር ፡ ወመንሱትአ ፡ ዛቲ ፡ ዕለት ፡ ዮምአ ፡ እስመ ፡ አልባአ ፡ ኃይለአ ፡ ለእንተአ ፡ ትወልድአ ፡ ወአኀዛ ፡ ማሕምምአ ።
They said to him, “Hezekiah says, ‘Today is a day of trouble, and of rebuke, and of rejection; for the children have come to the birth, and there is no strength to give birth.
37:4 ⧉ ⤴︎ אוּלַ֡י יִשְׁמַע֩ יְהֹוָ֨ה אֱלֹהֶ֜יךָ אֵ֣ת ׀ דִּבְרֵ֣י רַבְשָׁקֵ֗ה אֲשֶׁר֩ שְׁלָח֨וֹ מֶלֶךְ ־אַשּׁ֤וּר ׀אֲדֹנָיו֙ לְחָרֵף֙ אֱלֹהִ֣ים חַ֔י וְהוֹכִ֙יחַ֙ בַּדְּבָרִ֔ים אֲשֶׁ֥ר שָׁמַ֖ע יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ וְנָשָׂ֣אתָ תְפִלָּ֔ה בְּעַ֥ד הַשְּׁאֵרִ֖ית הַנִּמְצָאָֽה ׃
εἰσακούσαι κύριος ὁ θεός σου τοὺς λόγους Ραψακου οὓς ἀπέστειλεν βασιλεὺς Ἀσσυρίων ὀνειδίζειν θεὸν ζῶντα καὶ ὀνειδίζειν λόγους οὓς ἤκουσεν κύριος ὁ θεός σου καὶ δεηθήσῃ πρὸς κύριον τὸν θεόν σου περὶ τῶν καταλελειμμένων τούτων
Si quomodo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsacis , quem misit rex Assyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem et exprobrandum sermonibus quos audivit Dominus Deus tuus : leva ergo orationem pro reliquiis quae repertae sunt .
ለይስማዕአ ፡ እግዚአብሔርአ ፡ አምላክከአ ፡ ቃሎአ ፡ ለራፋስቂስአ ፡ ዘለአኮአ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ከመ ፡ ይትዐየሮ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ አምላክ ፡ ሕያው ፣፡ ወተዐየረ ፡ በነገር ፡ ዘሰምዐ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክከ ፣፡ ወጸሊ ፡ ኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክከ ፡ በእንተ ፡ እሉ ፡ እለ ፡ ተርፉ ።
It may be Yahweh your God will hear the words of Rabshakeh, whom the king of Assyria his master has sent to defy the living God, and will rebuke the words which Yahweh your God has heard. Therefore lift up your prayer for the remnant that is left.’”
37:5 ⧉ ⤴︎ וַיָּבֹ֗אוּ עַבְדֵ֛י הַמֶּ֥לֶךְ חִזְקִיָּ֖הוּ אֶֽל ־יְשַׁעְיָֽהוּ ׃
καὶ ἦλθον οἱ παῖδες τοῦ βασιλέως πρὸς Ησαιαν
Et venerunt servi regis Ezechiae ad Isaiam .
ወበጺሖሙ ፡ ደቂቀ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሥ ፡ ኀበ ፡ ኢሳይያስ ።
So the servants of King Hezekiah came to Isaiah.
37:6 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ יְשַֽׁעְיָ֔הוּ כֹּ֥ה תֹאמְר֖וּן אֶל ־אֲדֹנֵיכֶ֑ם כֹּ֣ה ׀ אָמַ֣ר יְהֹוָ֗ה אַל ־תִּירָא֙ מִפְּנֵ֤י הַדְּבָרִים֙ אֲשֶׁ֣ר שָׁמַ֔עְתָּ אֲשֶׁ֧ר גִּדְּפ֛וּ נַעֲרֵ֥י מֶלֶךְ ־אַשּׁ֖וּר אוֹתִֽי ׃
καὶ εἶπεν αὐτοῖς Ησαιας οὕτως ἐρεῖτε πρὸς τὸν κύριον ὑμῶν τάδε λέγει κύριος μὴ φοβηθῇς ἀπὸ τῶν λόγων ὧν ἤκουσας οὓς ὠνείδισάν με οἱ πρέσβεις βασιλέως Ἀσσυρίων
Et dixit ad eos Isaias : Haec dicetis domino vestro : Haec dicit Dominus : Ne timeas a facie verborum quae audisti , quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me .
ወይቤሎሙ ፡ ኢሳይያስ ፤ ከመዝ ፡ በልዎ ፡ ለእግዚእክሙ ፤ ከመዝ ፡ ይቤ ፡ እግዚአብሔር ፤ ኢትፍራህአ ፡ እምነገር ፡ ዘሰማዕከ ፡ ዘተዐየረኒ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ።
Isaiah said to them, “Tell your master, ‘Yahweh says, “Don’t be afraid of the words that you have heard, with which the servants of the king of Assyria have blasphemed me.
37:7 ⧉ ⤴︎ הִנְנִ֨י נוֹתֵ֥ן בּוֹ֙ ר֔וּחַ וְשָׁמַ֥ע שְׁמוּעָ֖ה וְשָׁ֣ב אֶל ־אַרְצ֑וֹ וְהִפַּלְתִּ֥יו בַּחֶ֖רֶב בְּאַרְצֽוֹ ׃
ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς αὐτὸν πνεῦμα καὶ ἀκούσας ἀγγελίαν ἀποστραφήσεται εἰς τὴν χώραν αὐτοῦ καὶ πεσεῖται μαχαίρᾳ ἐν τῇ γῇ αὐτοῦ
Ecce ego dabo ei spiritum , et audiet nuntium , et revertetur ad terram suam , et corruere eum faciam gladio in terra sua .
ናሁአ ፡ አነ ፡ አመጽእ ፡ ላዕሌሁ ፡ ጋኔነ ፡ ወይሰምዕ ፡ ዜና ፡ ወይሠወጥ ፡ ብሔሮ ፡ ወይመውት ፡ በመጥባሕት ፡ በብሔሩ ።
Behold, I will put a spirit in him and he will hear news, and will return to his own land. I will cause him to fall by the sword in his own land.”’”
37:8 ⧉ ⤴︎ וַיָּ֙שׇׁב֙ רַבְשָׁקֵ֔ה וַיִּמְצָא֙ אֶת ־מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר נִלְחָ֖ם עַל ־לִבְנָ֑ה כִּ֣י שָׁמַ֔ע כִּ֥י נָסַ֖ע מִלָּכִֽישׁ ׃
καὶ ἀπέστρεψεν Ραψακης καὶ κατέλαβεν πολιορκοῦντα τὸν βασιλέα Λομναν καὶ ἤκουσεν βασιλεὺς Ἀσσυρίων ὅτι
Reversus est autem Rabsaces , et invenit regem Assyriorum praeliantem adversus Lobnam : audierat enim quia profectus esset de Lachis .
ወተሠውጠ ፡ ራፋስቂስ ፡ ወረከቦ ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ እንዘ ፡ ይትቃተላ ፡ ለሎምና ፤ ወሰሚዖ ፡ ከመ ፡ ግዕዘ ፡ እምለኪስ ።
So Rabshakeh returned, and found the king of Assyria warring against Libnah, for he heard that he had departed from Lachish.
37:9 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁמַ֗ע עַל ־תִּרְהָ֤קָה מֶֽלֶךְ ־כּוּשׁ֙ לֵאמֹ֔ר יָצָ֖א לְהִלָּחֵ֣ם אִתָּ֑ךְ וַיִּשְׁמַע֙ וַיִּשְׁלַ֣ח מַלְאָכִ֔ים אֶל ־חִזְקִיָּ֖הוּ לֵאמֹֽר ׃
ἐξῆλθεν Θαρακα βασιλεὺς Αἰθιόπων πολιορκῆσαι αὐτόν καὶ ἀκούσας ἀπέστρεψεν καὶ ἀπέστειλεν ἀγγέλους πρὸς Εζεκιαν λέγων
Et audivit de Tharaca rege Aethiopiae , dicentes : Egressus est ut pugnet contra te . Quod cum audisset , misit nuntios ad Ezechiam , dicens :
ወፅአ ፡ ተራቃታ ፡ ንጉሠ ፡ ኢትዮጵያ ፡ ከመ ፡ ይትቃተሎ ፤ ወሰሚዖ ፡ ተሠውጠ ፡ ወፈነወ ፡ ሐዋርያተ ፡ ኀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ እንዘ ፡ ይብል ።
He heard news concerning Tirhakah king of Ethiopia, “He has come out to fight against you.” When he heard it, he sent messengers to Hezekiah, saying,
37:10 ⧉ ⤴︎ כֹּ֣ה תֹאמְר֗וּן אֶל ־חִזְקִיָּ֤הוּ מֶֽלֶךְ ־יְהוּדָה֙ לֵאמֹ֔ר אַל ־יַשִּׁאֲךָ֣ אֱלֹהֶ֔יךָ אֲשֶׁ֥ר אַתָּ֛ה בּוֹטֵ֥חַ בּ֖וֹ לֵאמֹ֑ר לֹ֤א תִנָּתֵן֙ יְר֣וּשָׁלַ֔͏ִם בְּיַ֖ד מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
οὕτως ἐρεῖτε Εζεκια βασιλεῖ τῆς Ιουδαίας μή σε ἀπατάτω ὁ θεός σου ἐφ’ ᾧ πεποιθὼς εἶ ἐπ’ αὐτῷ λέγων οὐ μὴ παραδοθῇ Ιερουσαλημ εἰς χεῖρας βασιλέως Ἀσσυρίων
Haec dicetis Ezechiae regi Judae , loquentes : Non te decipiat Deus tuus in quo tu confidis , dicens : Non dabitur Jerusalem in manu regis Assyriorum .
ከመዝ ፡ በልዎ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፤ ኢያስሕትከአ ፡ አምላክከ ፡ ዘቦቱ ፡ ተወከልከ ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ ኢትገብእ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ ውስተ ፡ እዴሁ ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ።
“Thus you shall speak to Hezekiah king of Judah, saying, ‘Don’t let your God in whom you trust deceive you, saying, “Jerusalem won’t be given into the hand of the king of Assyria.”
37:11 ⧉ ⤴︎ הִנֵּ֣ה ׀ אַתָּ֣ה שָׁמַ֗עְתָּ אֲשֶׁ֨ר עָשׂ֜וּ מַלְכֵ֥י אַשּׁ֛וּר לְכׇל ־הָאֲרָצ֖וֹת לְהַחֲרִימָ֑ם וְאַתָּ֖ה תִּנָּצֵֽל ׃
ἢ οὐκ ἤκουσας ἃ ἐποίησαν βασιλεῖς Ἀσσυρίων πᾶσαν τὴν γῆν ὡς ἀπώλεσαν
Ecce tu audisti omnia quae fecerunt reges Assyriorum omnibus terris , quas subverterunt : et tu poteris liberari ?
ኢሰማዕከኑ ፡ ዘገብሩ ፡ ነገሥተ ፡ ፋርስ ፡ በኵሉ ፡ በሐውርት ፡ ዘከመ ፡ አጥፍእዎሙ ፡ ከመ ፡ ትድኀን ፡ አንተ ።
Behold, you have heard what the kings of Assyria have done to all lands, by destroying them utterly. Shall you be delivered?
37:12 ⧉ ⤴︎ הַהִצִּ֨ילוּ אוֹתָ֜ם אֱלֹהֵ֤י הַגּוֹיִם֙ אֲשֶׁ֣ר הִשְׁחִ֣יתוּ אֲבוֹתַ֔י אֶת ־גּוֹזָ֖ן וְאֶת ־חָרָ֑ן וְרֶ֥צֶף וּבְנֵי ־עֶ֖דֶן אֲשֶׁ֥ר בִּתְלַשָּֽׂר ׃
μὴ ἐρρύσαντο αὐτοὺς οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν οὓς οἱ πατέρες μου ἀπώλεσαν τήν τε Γωζαν καὶ Χαρραν καὶ Ραφες αἵ εἰσιν ἐν χώρᾳ Θεμαδ
Numquid eruerunt eos dii gentium quos subverterunt patres mei , Gozam , et Haram , et Reseph , et filios Eden qui erant in Thalassar ?
ቦኑ ፡ ዘአድኀንዎሙ ፡ አማልክቲሆሙ ፡ ለአሕዛብ ፡ ዘቀተሉ ፡ አበውየ ፡ በብሔረ ፡ ኀሳን ፡ ወራሴን ፡ ወካራን ፡ ዘደወለ ፡ ቴማን ።
Have the gods of the nations delivered them, which my fathers have destroyed, Gozan, Haran, Rezeph, and the children of Eden who were in Telassar?
37:13 ⧉ ⤴︎ אַיֵּ֤ה מֶֽלֶךְ ־חֲמָת֙ וּמֶ֣לֶךְ אַרְפָּ֔ד וּמֶ֖לֶךְ לָעִ֣יר סְפַרְוָ֑יִם הֵנַ֖ע וְעִוָּֽה ׃
ποῦ εἰσιν οἱ βασιλεῖς Αιμαθ καὶ Αρφαθ καὶ πόλεως Σεπφαριμ Αναγ Ουγαυα
Ubi est rex Emath , et rex Arphad , et rex urbis Sepharvaim , Ana , et Ava ?
አይቴ ፡ እሙንቱ ፡ ነገሥተ ፡ ሄማት ፡ ወአርፋት ፡ ወአህጉረ ፡ ሴፋርሄም ፡ ወምናሔ ፡ ወጋዋን ።
Where is the king of Hamath, and the king of Arpad, and the king of the city of Sepharvaim, of Hena, and Ivvah?’”
37:14 ⧉ ⤴︎ וַיִּקַּ֨ח חִזְקִיָּ֧הוּ אֶת ־הַסְּפָרִ֛ים מִיַּ֥ד הַמַּלְאָכִ֖ים וַיִּקְרָאֵ֑הוּ וַיַּ֙עַל֙ בֵּ֣ית יְהֹוָ֔ה וַיִּפְרְשֵׂ֥הוּ חִזְקִיָּ֖הוּ לִפְנֵ֥י יְהֹוָֽה ׃ {ס}
καὶ ἔλαβεν Εζεκιας τὸ βιβλίον παρὰ τῶν ἀγγέλων καὶ ἤνοιξεν αὐτὸ ἐναντίον κυρίου
Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum , et legit eos , et ascendit in domum Domini , et expandit eos Ezechias coram Domino :
ወተመጠወ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ይእተ ፡ መጽሐፈ ፡ በኀበ ፡ ሐዋርያት ፡ ወአንበባ ፣፡ ወዐርገ ፡ ቤተ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወከሠታ ፡ በቅድመ ፡ እግዚአብሔር ።
Hezekiah received the letter from the hand of the messengers and read it. Then Hezekiah went up to Yahweh’s house, and spread it before Yahweh.
37:15 ⧉ ⤴︎ וַיִּתְפַּלֵּל֙ חִזְקִיָּ֔הוּ אֶל ־יְהֹוָ֖ה לֵאמֹֽר ׃
καὶ προσεύξατο Εζεκιας πρὸς κύριον λέγων
et oravit Ezechias ad Dominum , dicens :
ወጸለየ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወይቤ ።
Hezekiah prayed to Yahweh, saying,
37:16 ⧉ ⤴︎ יְהֹוָ֨ה צְבָא֜וֹת אֱלֹהֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ יֹשֵׁ֣ב הַכְּרֻבִ֔ים אַתָּה ־ה֤וּא הָֽאֱלֹהִים֙ לְבַדְּךָ֔ לְכֹ֖ל מַמְלְכ֣וֹת הָאָ֑רֶץ אַתָּ֣ה עָשִׂ֔יתָ אֶת ־הַשָּׁמַ֖יִם וְאֶת ־הָאָֽרֶץ ׃
κύριε σαβαωθ ὁ θεὸς Ισραηλ ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβιν σὺ θεὸς μόνος εἶ πάσης βασιλείας τῆς οἰκουμένης σὺ ἐποίησας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν
Domine exercituum , Deus Israël , qui sedes super cherubim , tu es Deus solus omnium regnorum terrae : tu fecisti caelum et terram .
እግዚአብሔር ፡ ጸባኦት ፡ አምላከ ፡ እስራኤል ፡ ዘትነብር ፡ ዲበ ፡ ኪሩቤል ፤ አንተ ፡ አምላክ ፡ ባሕቲትከ ፡ ዲበ ፡ ኵሉ ፡ ነገሥታተ ፡ ምድር ፣፡ አንተ ፡ ፈጠርከ ፡ ሰማየ ፡ ወምድረ ።
“Yahweh of Armies, the God of Israel, who is enthroned among the cherubim, you are the God, even you alone, of all the kingdoms of the earth. You have made heaven and earth.
37:17 ⧉ ⤴︎ הַטֵּ֨ה יְהֹוָ֤ה ׀אׇזְנְךָ֙ וּֽשְׁמָ֔ע פְּקַ֧ח יְהֹוָ֛ה עֵינֶ֖ךָ וּרְאֵ֑ה וּשְׁמַ֗ע אֵ֚ת כׇּל ־דִּבְרֵ֣י סַנְחֵרִ֔יב אֲשֶׁ֣ר שָׁלַ֔ח לְחָרֵ֖ף אֱלֹהִ֥ים חָֽי ׃
εἰσάκουσον κύριε εἴσβλεψον κύριε καὶ ἰδὲ τοὺς λόγους οὓς ἀπέστειλεν Σενναχηριμ ὀνειδίζειν θεὸν ζῶντα
Inclina , Domine , aurem tuam , et audi ; aperi , Domine , oculos tuos , et vide : et audi omnia verba Sennacherib , quae misit ad blasphemandum Deum viventem .
ስማዕ ፡ እግዚኦ ፡ ወረአይ ፡ እግዚኦ ፡ ነገሮ ፡ ለሰናክሬም ፡ ዘለአከ ፡ ከመ ፡ ይትዐየሮ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ሕያው ።
Turn your ear, Yahweh, and hear. Open your eyes, Yahweh, and behold. Hear all of the words of Sennacherib, who has sent to defy the living God.
37:18 ⧉ ⤴︎ אׇמְנָ֖ם יְהֹוָ֑ה הֶחֱרִ֜יבוּ מַלְכֵ֥י אַשּׁ֛וּר אֶת ־כׇּל ־הָאֲרָצ֖וֹת וְאֶת ־אַרְצָֽם ׃
ἐπ’ ἀληθείας γὰρ ἠρήμωσαν βασιλεῖς Ἀσσυρίων τὴν οἰκουμένην ὅλην καὶ τὴν χώραν αὐτῶν
Vere enim , Domine , desertas fecerunt reges Assyriorum terras , et regiones earum ,
አማን ፡ አማሰኑ ፡ ኵሎ ፡ ዓለመ ፡ ነገሥተ ፡ ፋርስ ፡ ወበሐውርቲሆሙ ።
Truly, Yahweh, the kings of Assyria have destroyed all the countries and their land,
37:19 ⧉ ⤴︎ וְנָתֹ֥ן אֶת ־אֱלֹהֵיהֶ֖ם בָּאֵ֑שׁ כִּי֩ לֹ֨א אֱלֹהִ֜ים הֵ֗מָּה כִּ֣י אִם ־מַעֲשֵׂ֧ה יְדֵֽי ־אָדָ֛ם עֵ֥ץ וָאֶ֖בֶן וַֽיְאַבְּדֽוּם ׃
καὶ ἐνέβαλον τὰ εἴδωλα αὐτῶν εἰς τὸ πῦρ οὐ γὰρ θεοὶ ἦσαν ἀλλὰ ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων ξύλα καὶ λίθοι καὶ ἀπώλεσαν αὐτούς
et dederunt deos earum igni : non enim erant dii , sed opera manuum hominum , lignum et lapis , et comminuerunt eos .
ወአማልክቲሆሙኒ ፡ አውዐዩ ፡ በእሳት ፡ እስመ ፡ ኢኮኑ ፡ አማልክተ ፡ አላ ፡ ግብረ ፡ እደ ፡ ሰብእ ፡ እሙንቱ ፡ ዕፀው ፡ ወአእባን ፡ እሙንቱ ፡ ወአጥፍእዎሙ ።
and have cast their gods into the fire; for they were no gods, but the work of men’s hands, wood and stone; therefore they have destroyed them.
37:20 ⧉ ⤴︎ וְעַתָּה֙ יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֵ֔ינוּ הוֹשִׁיעֵ֖נוּ מִיָּד֑וֹ וְיֵֽדְעוּ֙ כׇּל ־מַמְלְכ֣וֹת הָאָ֔רֶץ כִּֽי ־אַתָּ֥ה יְהֹוָ֖ה לְבַדֶּֽךָ ׃
σὺ δέ κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν σῶσον ἡμᾶς ἐκ χειρὸς αὐτῶν ἵνα γνῷ πᾶσα βασιλεία τῆς γῆς ὅτι σὺ εἶ ὁ θεὸς μόνος
Et nunc , Domine Deus noster , salva nos de manu ejus , et cognoscant omnia regna terrae quia tu es Dominus solus .
ወአንተሰ ፡ እግዚኦ ፡ አምላክነ ፡ አድኅነነ ፡ እምእዴሁ ፡ ከመ ፡ ያእምሩ ፡ ኵሎሙ ፡ ነገሥተ ፡ ምድር ፡ ከመ ፡ አንተ ፡ እግዚአብሔር ፡ ባሕቲትከ ።
Now therefore, Yahweh our God, save us from his hand, that all the kingdoms of the earth may know that you are Yahweh, even you only.”
37:21 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁלַח֙ יְשַֽׁעְיָ֣הוּ בֶן ־אָמ֔וֹץ אֶל ־חִזְקִיָּ֖הוּ לֵאמֹ֑ר כֹּֽה ־אָמַ֤ר יְהֹוָה֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל אֲשֶׁר֙ הִתְפַּלַּ֣לְתָּ אֵלַ֔י אֶל ־סַנְחֵרִ֖יב מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
καὶ ἀπεστάλη Ησαιας υἱὸς Αμως πρὸς Εζεκιαν καὶ εἶπεν αὐτῷ τάδε λέγει κύριος ὁ θεὸς Ισραηλ ἤκουσα ἃ προσηύξω πρός με περὶ Σενναχηριμ βασιλέως Ἀσσυρίων
Et misit Isaias , filius Amos , ad Ezechiam , dicens : Haec dicit Dominus Deus Israël : Pro quibus rogasti me de Sennacherib , rege Assyriorum ,
ወተፈነወ ፡ ኢሳይያስ ፡ ወልደ ፡ አሞጽ ፡ ኀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ወይቤሎ ፤ ከመዝ ፡ ይቤ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላክ ፡ እስራኤል ፡ ሰማዕኩ ፡ ዘጸለይከ ፡ ኀቤየ ፡ በእንተ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ።
Then Isaiah the son of Amoz sent to Hezekiah, saying, “Yahweh, the God of Israel says, ‘Because you have prayed to me against Sennacherib king of Assyria,
37:22 ⧉ ⤴︎ זֶ֣ה הַדָּבָ֔ר אֲשֶׁר ־דִּבֶּ֥ר יְהֹוָ֖ה עָלָ֑יו בָּזָ֨ה לְךָ֜ לָעֲגָ֣ה לְךָ֗ בְּתוּלַת֙ בַּת ־צִיּ֔וֹן אַחֲרֶ֙יךָ֙ רֹ֣אשׁ הֵנִ֔יעָה בַּ֖ת יְרוּשָׁלָֽ͏ִם ׃
οὗτος ὁ λόγος ὃν ἐλάλησεν περὶ αὐτοῦ ὁ θεός ἐφαύλισέν σε καὶ ἐμυκτήρισέν σε παρθένος θυγάτηρ Σιων ἐπὶ σοὶ κεφαλὴν ἐκίνησεν θυγάτηρ Ιερουσαλημ
hoc est verbum quod locutus est Dominus super eum : Despexit te et subsannavit te , virgo filia Sion ; post te caput movit , filia Jerusalem .
ከመዝ ፡ ይቤ ፡ እግዚአብሔር ፡ በእንቲአሁ ፤ ጸዐለኪ ፡ ወአስተአከየኪ ፡ ድንግል ፡ ወለተ ፡ ጽዮን ፤ ወአሖሰ ፡ ርእሶ ፡ ዲቤኪ ፡ ወለተ ፡ ኢየሩሳሌም ።
this is the word which Yahweh has spoken concerning him: The virgin daughter of Zion has despised you and ridiculed you. The daughter of Jerusalem has shaken her head at you.
37:23 ⧉ ⤴︎ אֶת ־מִ֤י חֵרַ֙פְתָּ֙ וְגִדַּ֔פְתָּ וְעַל ־מִ֖י הֲרִימ֣וֹתָה קּ֑וֹל וַתִּשָּׂ֥א מָר֛וֹם עֵינֶ֖יךָ אֶל ־קְד֥וֹשׁ יִשְׂרָאֵֽל ׃
τίνα ὠνείδισας καὶ παρώξυνας ἢ πρὸς τίνα ὕψωσας τὴν φωνήν σου καὶ οὐκ ἦρας εἰς ὕψος τοὺς ὀφθαλμούς σου εἰς τὸν ἅγιον τοῦ Ισραηλ
Cui exprobrasti ? et quem blasphemasti ? et super quem exaltasti vocem , et levasti altitudinem oculorum tuorum ? ad Sanctum Israël .
መነ ፡ ተዐየርከ ፡ ወወሀከ ፤ ወለመኑ ፡ አንሣእከ ፡ ርእሰከ ፤ ወለመኑ ፡ አዕበይከ ፡ ቃለከ ፤ ወኢታነሥእኑ ፡ ውስተ ፡ አርያም ፡ ዐይነከ ፡ ወትኔጽር ፡ ኀበ ፡ ቅዱሰ ፡ እስራኤል ።
Whom have you defied and blasphemed? Against whom have you exalted your voice and lifted up your eyes on high? Against the Holy One of Israel.
37:24 ⧉ ⤴︎ בְּיַ֣ד עֲבָדֶ֘יךָ֮ חֵרַ֣פְתָּ ׀אֲדֹנָי֒ וַתֹּ֗אמֶר בְּרֹ֥ב רִכְבִּ֛י אֲנִ֥י עָלִ֛יתִי מְר֥וֹם הָרִ֖ים יַרְכְּתֵ֣י לְבָנ֑וֹן וְאֶכְרֹ֞ת קוֹמַ֤ת אֲרָזָיו֙ מִבְחַ֣ר בְּרֹשָׁ֔יו וְאָבוֹא֙ מְר֣וֹם קִצּ֔וֹ יַ֖עַר כַּרְמִלּֽוֹ ׃
ὅτι δῑ ἀγγέλων ὠνείδισας κύριον σὺ γὰρ εἶπας τῷ πλήθει τῶν ἁρμάτων ἐγὼ ἀνέβην εἰς ὕψος ὀρέων καὶ εἰς τὰ ἔσχατα τοῦ Λιβάνου καὶ ἔκοψα τὸ ὕψος τῆς κέδρου αὐτοῦ καὶ τὸ κάλλος τῆς κυπαρίσσου καὶ εἰσῆλθον εἰς ὕψος μέρους τοῦ δρυμοῦ
In manu servorum tuorum exprobrasti Domino , et dixisti : In multitudine quadrigarum mearum ego ascendi altitudinem montium juga Libani ; et succidam excelsa cedrorum ejus , et electas abietes illius , et introibo altitudinem summitatis ejus , saltum Carmeli ejus .
ከመ ፡ ትትዐየሮ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ በሐዋርያቲከ ።
By your servants, you have defied the Lord, and have said, “With the multitude of my chariots I have come up to the height of the mountains, to the innermost parts of Lebanon. I will cut down its tall cedars and its choice cypress trees. I will enter into its farthest height, the forest of its fruitful field.
37:25 ⧉ ⤴︎ אֲנִ֥י קַ֖רְתִּי וְשָׁתִ֣יתִי מָ֑יִם וְאַחְרִב֙ בְּכַף ־פְּעָמַ֔י כֹּ֖ל יְאֹרֵ֥י מָצֽוֹר ׃
καὶ ἔθηκα γέφυραν καὶ ἠρήμωσα ὕδατα καὶ πᾶσαν συναγωγὴν ὕδατος
Ego fodi , et bibi aquam , et exsiccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum .
ወሐጸርኩ ፡ ወአንፀፍኩ ፡ ማየ ፡ ወኵሎ ፡ ምቅዋመ ፡ ማይ ።
I have dug and drunk water, and with the sole of my feet I will dry up all the rivers of Egypt.”
37:26 ⧉ ⤴︎ הֲלֽוֹא ־שָׁמַ֤עְתָּ לְמֵֽרָחוֹק֙ אוֹתָ֣הּ עָשִׂ֔יתִי מִ֥ימֵי קֶ֖דֶם וִיצַרְתִּ֑יהָ עַתָּ֣ה הֲבֵאתִ֔יהָ וּתְהִ֗י לְהַשְׁא֛וֹת גַּלִּ֥ים נִצִּ֖ים עָרִ֥ים בְּצֻרֽוֹת ׃
οὐ ταῦτα ἤκουσας πάλαι ἃ ἐγὼ ἐποίησα ἐξ ἀρχαίων ἡμερῶν συνέταξα νῦν δὲ ἐπέδειξα ἐξερημῶσαι ἔθνη ἐν ὀχυροῖς καὶ ἐνοικοῦντας ἐν πόλεσιν ὀχυραῖς
Numquid non audisti quae olim fecerim ei ? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud ; et nunc adduxi , et factum est in eradicationem collium compugnantium , et civitatum munitarum .
ኢሰማዕከኑ ፡ ዘንተ ፡ ዘገበርኩ ፡ አነ ፡ ትካት ፡ በመዋዕለ ፡ ቀዲሙ ፡ ዘአዘዝኩ ፣፡ ወይእዜሰ ፡ አርአይኩ ፡ ከመ ፡ አጥፍኦሙ ፡ ለአሕዛብ ፡ በውስተ ፡ አጽዋኒሆሙ ፡ ወለእለኒ ፡ ይነብሩ ፡ ውስተ ፡ አህጉር ፡ ወይጼወኑ ።
“‘Have you not heard how I have done it long ago, and formed it in ancient times? Now I have brought it to pass, that it should be yours to destroy fortified cities, turning them into ruinous heaps.
37:27 ⧉ ⤴︎ וְיֹֽשְׁבֵיהֶן֙ קִצְרֵי ־יָ֔ד חַ֖תּוּ וָבֹ֑שׁוּ הָי֞וּ עֵ֤שֶׂב שָׂדֶה֙ וִ֣ירַק דֶּ֔שֶׁא חֲצִ֣יר גַּגּ֔וֹת וּשְׁדֵמָ֖ה לִפְנֵ֥י קָמָֽה ׃
ἀνῆκα τὰς χεῖρας καὶ ἐξηράνθησαν καὶ ἐγένοντο ὡς χόρτος ξηρὸς ἐπὶ δωμάτων καὶ ὡς ἄγρωστις
Habitatores earum breviata manu contremuerunt , et confusi sunt . Facti sunt sicut foenum agri , et gramen pascuae , et herba tectorum , quae exaruit antequam maturesceret .
ወአመጽእ ፡ እዴየ ፡ ወይየብሱ ፤ ወይከውኑ ፡ ከመ ፡ ሣዕር ፡ ዘይየብስ ፡ ውስተ ፡ ናሕስ ፡ ወከመ ፡ ተሐግ ።
Therefore their inhabitants had little power. They were dismayed and confounded. They were like the grass of the field, and like the green herb, like the grass on the housetops, and like a field before its crop has grown.
37:28 ⧉ ⤴︎ וְשִׁבְתְּךָ֛ וְצֵאתְךָ֥ וּבוֹאֲךָ֖ יָדָ֑עְתִּי וְאֵ֖ת הִֽתְרַגֶּזְךָ֥ אֵלָֽי ׃
νῦν δὲ τὴν ἀνάπαυσίν σου καὶ τὴν ἔξοδόν σου καὶ τὴν εἴσοδόν σου ἐγὼ ἐπίσταμαι
Habitationem tuam , et egressum tuum , et introitum tuum cognovi , et insaniam tuam contra me .
ወይእዜሰ ፡ አእመርኩ ፡ ምብያቲከ ፡ ወሙባአከ ፡ ወሙፃአከ ።
But I know your sitting down, your going out, your coming in, and your raging against me.
37:29 ⧉ ⤴︎ יַ֚עַן הִתְרַגֶּזְךָ֣ אֵלַ֔י וְשַׁאֲנַנְךָ֖ עָלָ֣ה בְאׇזְנָ֑י וְשַׂמְתִּ֨י חַחִ֜י בְּאַפֶּ֗ךָ וּמִתְגִּי֙ בִּשְׂפָתֶ֔יךָ וַהֲשִׁ֣יבֹתִ֔יךָ בַּדֶּ֖רֶךְ אֲשֶׁר ־בָּ֥אתָ בָּֽהּ ׃
ὁ δὲ θυμός σου ὃν ἐθυμώθης καὶ ἡ πικρία σου ἀνέβη πρός με καὶ ἐμβαλῶ φιμὸν εἰς τὴν ῥῖνά σου καὶ χαλινὸν εἰς τὰ χείλη σου καὶ ἀποστρέψω σε τῇ ὁδῷ ᾗ ἦλθες ἐν αὐτῇ
Cum fureres adversum me , superbia tua ascendit in aures meas . Ponam ergo circulum in naribus tuis , et frenum in labiis tuis , et reducam te in viam per quem venisti .
መዐትከሂ ፡ ዘተመዐዕከ ፡ ወምረትከሂ ፡ ዐርገ ፡ ኀቤየ ፤ ወእወዲ ፡ ለከ ፡ ዝማማተ ፡ ውስተ ፡ አንፍከ ፡ ወልጓመ ፡ ውስተ ፡ ከናፍሪከ ፤ ወእመይጠከ ፡ በፍኖት ፡ እንተ ፡ ባቲ ፡ መጻእከ ።
Because of your raging against me, and because your arrogance has come up into my ears, therefore I will put my hook in your nose and my bridle in your lips, and I will turn you back by the way by which you came.
37:30 ⧉ ⤴︎ וְזֶה ־לְּךָ֣ הָא֔וֹת אָכ֤וֹל הַשָּׁנָה֙ סָפִ֔יחַ וּבַשָּׁנָ֥ה הַשֵּׁנִ֖ית שָׁחִ֑יס וּבַשָּׁנָ֣ה הַשְּׁלִישִׁ֗ית זִרְע֧וּ וְקִצְר֛וּ וְנִטְע֥וּ כְרָמִ֖ים (ואכול ) [וְאִכְל֥וּ ] פִרְיָֽם ׃
τοῦτο δέ σοι τὸ σημεῖον φάγε τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν ἃ ἔσπαρκας τῷ δὲ ἐνιαυτῷ τῷ δευτέρῳ τὸ κατάλειμμα τῷ δὲ τρίτῳ σπείραντες ἀμήσατε καὶ φυτεύσατε ἀμπελῶνας καὶ φάγεσθε τὸν καρπὸν αὐτῶν
Tibi autem hoc erit signum : comede hoc anno quae sponte nascuntur , et in anno secundo pomis vescere ; in anno autem tertio seminate et metite , et plantate vineas , et comedite fructum earum .
ወዝንቱ ፡ ትእምርትከ ።
“‘This shall be the sign to you: You will eat this year that which grows of itself, and in the second year that which springs from it; and in the third year sow and reap and plant vineyards, and eat their fruit.
37:31 ⧉ ⤴︎ וְיָ֨סְפָ֜ה פְּלֵיטַ֧ת בֵּית ־יְהוּדָ֛ה הַנִּשְׁאָרָ֖ה שֹׁ֣רֶשׁ לְמָ֑טָּה וְעָשָׂ֥ה פְרִ֖י לְמָֽעְלָה ׃
καὶ ἔσονται οἱ καταλελειμμένοι ἐν τῇ Ιουδαίᾳ φυήσουσιν ῥίζαν κάτω καὶ ποιήσουσιν σπέρμα ἄνω
Et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda , et quod reliquum est , radicem deorsum , et faciet fructum sursum :
ወይሠርጽ ፡ ሥርዎሙ ፡ ለእለ ፡ ተርፉ ፡ በይሁዳ ፡ ወይፈሪ ፡ ዘርኦሙ ፡ በላዕሉ ።
The remnant that is escaped of the house of Judah will again take root downward, and bear fruit upward.
37:32 ⧉ ⤴︎ כִּ֤י מִירוּשָׁלַ֙͏ִם֙ תֵּצֵ֣א שְׁאֵרִ֔ית וּפְלֵיטָ֖ה מֵהַ֣ר צִיּ֑וֹן קִנְאַ֛ת יְהֹוָ֥ה צְבָא֖וֹת תַּעֲשֶׂה ־זֹּֽאת ׃ {ס}
ὅτι ἐξ Ιερουσαλημ ἐξελεύσονται οἱ καταλελειμμένοι καὶ οἱ σῳζόμενοι ἐξ ὄρους Σιων ὁ ζῆλος κυρίου σαβαωθ ποιήσει ταῦτα
quia de Jerusalem exibunt reliquiae , et salvatio de monte Sion : zelus Domini exercituum faciet istud .
እስመ ፡ እምኢየሩሳሌም ፡ ይከውኑ ፡ እለ ፡ ተርፉ ፡ ወእለሂ ፡ ይድኅኑ ፡ እምደብረ ፡ ጽዮን ፤ ቅንአቱ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ጸባኦት ፡ ይገብር ፡ ዘንተ ።
For out of Jerusalem a remnant will go out, and survivors will escape from Mount Zion. The zeal of Yahweh of Armies will perform this.’
37:33 ⧉ ⤴︎ לָכֵ֗ן כֹּֽה ־אָמַ֤ר יְהֹוָה֙ אֶל ־מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר לֹ֤א יָבוֹא֙ אֶל ־הָעִ֣יר הַזֹּ֔את וְלֹא ־יוֹרֶ֥ה שָׁ֖ם חֵ֑ץ וְלֹֽא ־יְקַדְּמֶ֣נָּה מָגֵ֔ן וְלֹֽא ־יִשְׁפֹּ֥ךְ עָלֶ֖יהָ סֹלְלָֽה ׃
διὰ τοῦτο οὕτως λέγει κύριος ἐπὶ βασιλέα Ἀσσυρίων οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πόλιν ταύτην οὐδὲ μὴ βάλῃ ἐπ’ αὐτὴν βέλος οὐδὲ μὴ ἐπιβάλῃ ἐπ’ αὐτὴν θυρεὸν οὐδὲ μὴ κυκλώσῃ ἐπ’ αὐτὴν χάρακα
Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum : Non intrabit civitatem hanc , et non jaciet ibi sagittam , et non occupabit eam clypeus , et non mittet in circuitu ejus aggerem .
በእንተ ፡ ዝንቱ ፡ ከመዝ ፡ ይቤ ፡ እግዚአብሔር ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ኢይበውኣ ፡ ለዛቲ ፡ ሀገር ፡ ወኢይነድፍ ፡ ውስቴታ ፡ ሐፀ ፡ ወኢይሠይም ፡ ላዕሌሃ ፡ ወልታ ፡ ወኢየሐጽራ ።
“Therefore Yahweh says concerning the king of Assyria, ‘He will not come to this city, nor shoot an arrow there, neither will he come before it with shield, nor cast up a mound against it.
37:34 ⧉ ⤴︎ בַּדֶּ֥רֶךְ אֲשֶׁר ־בָּ֖א בָּ֣הּ יָשׁ֑וּב וְאֶל ־הָעִ֥יר הַזֹּ֛את לֹ֥א יָב֖וֹא נְאֻם ־יְהֹוָֽה ׃
ἀλλὰ τῇ ὁδῷ ᾗ ἦλθεν ἐν αὐτῇ ἀποστραφήσεται τάδε λέγει κύριος
In via qua venit , per eam revertetur , et civitatem hanc non ingredietur , dicit Dominus .
ወይሠወጥ ፡ በፍኖት ፡ እንተ ፡ ባቲ ፡ መጽአ ፡ ወኢይበውኣ ፡ ለዛቲ ፡ ሀገር ።
He will return the way that he came, and he won’t come to this city,’ says Yahweh.
37:35 ⧉ ⤴︎ וְגַנּוֹתִ֛י עַל ־הָעִ֥יר הַזֹּ֖את לְהֽוֹשִׁיעָ֑הּ לְמַֽעֲנִ֔י וּלְמַ֖עַן דָּוִ֥ד עַבְדִּֽי ׃ {ס}
ὑπερασπιῶ ὑπὲρ τῆς πόλεως ταύτης τοῦ σῶσαι αὐτὴν δῑ ἐμὲ καὶ διὰ Δαυιδ τὸν παῖδά μου
Et protegam civitatem istam , ut salvem eam propter me , et propter David , servum meum .
እረድኣ ፡ ለዛቲ ፡ ሀገር ፡ ወአድኅና ፡ በእንቲአየ ፡ ወበእንተ ፡ ዳዊት ፡ ቍልዔየ ።
‘For I will defend this city to save it, for my own sake, and for my servant David’s sake.’”
37:36 ⧉ ⤴︎ וַיֵּצֵ֣א ׀ מַלְאַ֣ךְ יְהֹוָ֗ה וַיַּכֶּה֙ בְּמַחֲנֵ֣ה אַשּׁ֔וּר מֵאָ֛ה וּשְׁמֹנִ֥ים וַחֲמִשָּׁ֖ה אָ֑לֶף וַיַּשְׁכִּ֣ימוּ בַבֹּ֔קֶר וְהִנֵּ֥ה כֻלָּ֖ם פְּגָרִ֥ים מֵתִֽים ׃
καὶ ἐξῆλθεν ἄγγελος κυρίου καὶ ἀνεῖλεν ἐκ τῆς παρεμβολῆς τῶν Ἀσσυρίων ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας καὶ ἐξαναστάντες τὸ πρωὶ εὗρον πάντα τὰ σώματα νεκρά
Egressus est autem angelus Domini , et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia . Et surrexerunt mane , et ecce omnes cadavera mortuorum .
ወእምዝ ፡ ወፅአ ፡ መልአከ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወቀተለ ፡ እምትዕይንተ ፡ ፋርስ ፡ ዐሠርተ ፡ ወሰመንተ ፡ እምፈ ፡ ወኃምሳ ፡ ምእተ ፡ ዕደወ ፤ ወነቂሆሙ ፡ በጽባሕ ፡ ረከቡ ፡ አብድንቲሆሙ ፡ ኵሎሙ ፡ በኀበ ፡ ሞቱ ።
Then Yahweh’s angel went out and struck one hundred and eighty-five thousand men in the camp of the Assyrians. When men arose early in the morning, behold, these were all dead bodies.
37:37 ⧉ ⤴︎ וַיִּסַּ֣ע וַיֵּ֔לֶךְ וַיָּ֖שׇׁב סַנְחֵרִ֣יב מֶלֶךְ ־אַשּׁ֑וּר וַיֵּ֖שֶׁב בְּנִֽינְוֵֽה ׃
καὶ ἀποστραφεὶς ἀπῆλθεν βασιλεὺς Ἀσσυρίων καὶ ᾤκησεν ἐν Νινευη
Et egressus est , et abiit , et reversus est Sennacherib , rex Assyriorum , et habitavit in Ninive .
ወተሠውጠ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ወነበረ ፡ ነነዌ ።
So Sennacherib king of Assyria departed, went away, returned to Nineveh, and stayed there.
37:38 ⧉ ⤴︎ וַיְהִי֩ ה֨וּא מִֽשְׁתַּחֲוֶ֜ה בֵּ֣ית ׀ נִסְרֹ֣ךְ אֱלֹהָ֗יו וְֽאַדְרַמֶּ֨לֶךְ וְשַׂרְאֶ֤צֶר בָּנָיו֙ הִכֻּ֣הוּ בַחֶ֔רֶב וְהֵ֥מָּה נִמְלְט֖וּ אֶ֣רֶץ אֲרָרָ֑ט וַיִּמְלֹ֛ךְ אֵסַר ־חַדֹּ֥ן בְּנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו ׃ {ס}
καὶ ἐν τῷ αὐτὸν προσκυνεῖν ἐν τῷ οἴκῳ Νασαραχ τὸν παταχρον αὐτοῦ Αδραμελεχ καὶ Σαρασαρ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἐπάταξαν αὐτὸν μαχαίραις αὐτοὶ δὲ διεσώθησαν εἰς Ἀρμενίαν καὶ ἐβασίλευσεν Ασορδαν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἀντ’ αὐτοῦ
Et factum est , cum adoraret in templo Nesroch deum suum , Adramelech et Sarasar , filii ejus , percusserunt eum gladio , fugeruntque in terram Ararat ; et regnavit Asarhaddon , filius ejus , pro eo .
ወእንዘ ፡ ይሰግድ ፡ በቤተ ፡ ሲድራክ ፡ አምላኩ ፣፡ አድራሜሌክ ፡ ወሳራሳር ፡ ደቂቁ ፡ ቀተልዎ ፡ በመጥባሕት ፤ ወአምሠጡ ፡ ውስተ ፡ አርሜንያ ፡ ሀገር ።
As he was worshiping in the house of Nisroch his god, Adrammelech and Sharezer his sons struck him with the sword; and they escaped into the land of Ararat. Esar Haddon his son reigned in his place.