13:1 ⧉ ⤴︎ בֵּ֣ן חָ֭כָם מ֣וּסַר אָ֑ב וְ֝לֵ֗ץ לֹא ־שָׁמַ֥ע גְּעָרָֽה ׃
υἱὸς πανοῦργος ὑπήκοος πατρί υἱὸς δὲ ἀνήκοος ἐν ἀπωλείᾳ
Filius sapiens doctrina patris ; qui autem illusor est non audit cum arguitur .
ወልድ ፡ ማእምር ፡ ሰማዔ ፡ አብ ፡ ይከውን ፡ ወወልድሰ ፡ ዘኢይሰምዕ ፡ ይከውን ፡ ለኀጒል ።
A wise son listens to his father’s instruction, but a scoffer doesn’t listen to rebuke.
13:2 ⧉ ⤴︎ מִפְּרִ֣י פִי ־אִ֭ישׁ יֹ֣אכַל ט֑וֹב וְנֶ֖פֶשׁ בֹּגְדִ֣ים חָמָֽס ׃
ἀπὸ καρπῶν δικαιοσύνης φάγεται ἀγαθός ψυχαὶ δὲ παρανόμων ὀλοῦνται ἄωροι
De fructu oris sui homo satiabitur bonis : anima autem praevaricatorum iniqua .
ወእምፍሬ ፡ ጽድቁ ፡ ይበልዕ ፡ ኄር ፡ ወነፍሰ ፡ ዓማፅያንሰ ፡ ይትኀጐል ፡ ቆዖሙ ።
By the fruit of his lips, a man enjoys good things, but the unfaithful crave violence.
13:3 ⧉ ⤴︎ נֹצֵ֣ר פִּ֭יו שֹׁמֵ֣ר נַפְשׁ֑וֹ פֹּשֵׂ֥ק שְׂ֝פָתָ֗יו מְחִתָּה ־לֽוֹ ׃
ὃς φυλάσσει τὸ ἑαυτοῦ στόμα τηρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν ὁ δὲ προπετὴς χείλεσιν πτοήσει ἑαυτόν
Qui custodit os suum custodit animam suam ; qui autem inconsideratus est ad loquendum , sentiet mala .
ዘየዓቅብ ፡ አፉሁ ፡ ይትመኀፀና ፡ ለነፍሱ ፡ ወጒጒእሰ ፡ በከናፍሪሁ ፡ ያወድቅ ፡ ርእሶ ።
He who guards his mouth guards his soul. One who opens wide his lips comes to ruin.
13:4 ⧉ ⤴︎ מִתְאַוָּ֣ה וָ֭אַיִן נַפְשׁ֣וֹ עָצֵ֑ל וְנֶ֖פֶשׁ חָרֻצִ֣ים תְּדֻשָּֽׁן ׃
ἐν ἐπιθυμίαις ἐστὶν πᾶς ἀεργός χεῖρες δὲ ἀνδρείων ἐν ἐπιμελείᾳ
Vult et non vult piger ; anima autem operantium impinguabitur .
ኵሉ ፡ ዘኢይትቀነይ ፡ ውስተ ፡ ፍትወት ፡ ሀሎ ፡ ወእዴሆሙ ፡ ለኄራን ፡ ያስተሐምም ።
The soul of the sluggard desires, and has nothing, but the desire of the diligent shall be fully satisfied.
13:5 ⧉ ⤴︎ דְּבַר ־שֶׁ֭קֶר יִשְׂנָ֣א צַדִּ֑יק וְ֝רָשָׁ֗ע יַבְאִ֥ישׁ וְיַחְפִּֽיר ׃
λόγον ἄδικον μισεῖ δίκαιος ἀσεβὴς δὲ αἰσχύνεται καὶ οὐχ ἕξει παρρησίαν
Verbum mendax justus detestabitur ; impius autem confundit , et confundetur .
ቃለ ፡ ዓማፂ ፡ ይጸልእ ፡ ጽድቀ ፡ ወረሲዕሰ ፡ የኀፍር ፡ ወኢይመጽእ ፡ ገሃደ ።
A righteous man hates lies, but a wicked man brings shame and disgrace.
13:6 ⧉ ⤴︎ צְ֭דָקָה תִּצֹּ֣ר תׇּם ־דָּ֑רֶךְ וְ֝רִשְׁעָ֗ה תְּסַלֵּ֥ף חַטָּֽאת ׃
δικαιοσύνη φυλάσσει ἀκάκους τοὺς δὲ ἀσεβεῖς φαύλους ποιεῖ ἁμαρτία
Justitia custodit innocentis viam , impietas autem peccatorem supplantat .
ጽድቅ ፡ ተዓቅቦሙ ፡ ለየዋሃን ፡ በፍኖት ፡ ለረሲዓንሰ ፡ እቡሰ ፡ ይሬስዮሙ ፡ ኃጢአት ።
Righteousness guards the way of integrity, but wickedness overthrows the sinner.
13:7 ⧉ ⤴︎ יֵ֣שׁ מִ֭תְעַשֵּׁר וְאֵ֣ין כֹּ֑ל מִ֝תְרוֹשֵׁ֗שׁ וְה֣וֹן רָֽב ׃
εἰσὶν οἱ πλουτίζοντες ἑαυτοὺς μηδὲν ἔχοντες καὶ εἰσὶν οἱ ταπεινοῦντες ἑαυτοὺς ἐν πολλῷ πλούτῳ
Est quasi dives , cum nihil habeat , et est quasi pauper , cum in multis divitiis sit .
ቦ ፡ እለ ፡ ያሌዕሉ ፡ ርእሶሙ ፡ እንዘ ፡ ምንትኒ ፡ አልቦሙ ፡ ወቦ ፡ እለ ፡ ያቴሕቱ ፡ ርእሶሙ ፡ እንዘ ፡ ብዙኅ ፡ ብዕሎሙ ።
There are some who pretend to be rich, yet have nothing. There are some who pretend to be poor, yet have great wealth.
13:8 ⧉ ⤴︎ כֹּ֣פֶר נֶפֶשׁ ־אִ֣ישׁ עׇשְׁר֑וֹ וְ֝רָ֗שׁ לֹא ־שָׁמַ֥ע גְּעָרָֽה ׃
λύτρον ἀνδρὸς ψυχῆς ὁ ἴδιος πλοῦτος πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν
Redemptio animae viri divitiae suae ; qui autem pauper est , increpationem non sustinet .
ቤዛ ፡ ነፍሱ ፡ ለብእሲ ፡ ጥሪተ ፡ ብዕሉ ፡ ወነዳይሰ ፡ ኢይትቃወም ፡ መዓተ ።
The ransom of a man’s life is his riches, but the poor hear no threats.
13:9 ⧉ ⤴︎ אוֹר ־צַדִּיקִ֥ים יִשְׂמָ֑ח וְנֵ֖ר רְשָׁעִ֣ים יִדְעָֽךְ ׃
φῶς δικαίοις διὰ παντός φῶς δὲ ἀσεβῶν σβέννυται ψυχαὶ δόλιαι πλανῶνται ἐν ἁμαρτίαις δίκαιοι δὲ οἰκτίρουσιν καὶ ἐλεῶσιν
Lux justorum laetificat : lucerna autem impiorum extinguetur .
ብርሃን ፡ ለጻድቃን ፡ በኵሉ ፡ ጊዜ ፡ ወብርሃነ ፡ ረሲዓንሰ ፡ ትጠፍእ ።
The light of the righteous shines brightly, but the lamp of the wicked is snuffed out.
13:10 ⧉ ⤴︎ רַק ־בְּ֭זָדוֹן יִתֵּ֣ן מַצָּ֑ה וְאֶת ־נ֖וֹעָצִ֣ים חׇכְמָֽה ׃
κακὸς μεθ’ ὕβρεως πράσσει κακά οἱ δὲ ἑαυτῶν ἐπιγνώμονες σοφοί
Inter superbos semper jurgia sunt ; qui autem agunt omnia cum consilio , reguntur sapientia .
ነፍሳተ ፡ ሕቡላን ፡ ይስሕታ ፡ በኃጢአት ፡ ወጻድቃንሰ ፡ ይምሕሩ ፡ ወይመጸውቱ ።
Pride only breeds quarrels, but wisdom is with people who take advice.
13:11 ⧉ ⤴︎ ה֭וֹן מֵהֶ֣בֶל יִמְעָ֑ט וְקֹבֵ֖ץ עַל ־יָ֣ד יַרְבֶּֽה ׃
ὕπαρξις ἐπισπουδαζομένη μετὰ ἀνομίας ἐλάσσων γίνεται ὁ δὲ συνάγων ἑαυτῷ μετ’ εὐσεβείας πληθυνθήσεται δίκαιος οἰκτίρει καὶ κιχρᾷ
Substantia festinata minuetur ; quae autem paulatim colligitur manu , multiplicabitur .
እኩይ ፡ ዘምስለ ፡ ጽእለቱ ፡ ይገብር ፡ እኩየ ፡ ወእለሰ ፡ የአምሩ ፡ ርእሶሙ ፡ ጠቢባን ፡ እሙንቱ ።
Wealth gained dishonestly dwindles away, but he who gathers by hand makes it grow.
13:12 ⧉ ⤴︎ תּוֹחֶ֣לֶת מְ֭מֻשָּׁכָה מַחֲלָה ־לֵ֑ב וְעֵ֥ץ חַ֝יִּ֗ים תַּאֲוָ֥ה בָאָֽה ׃
κρείσσων ἐναρχόμενος βοηθῶν καρδίᾳ τοῦ ἐπαγγελλομένου καὶ εἰς ἐλπίδα ἄγοντος δένδρον γὰρ ζωῆς ἐπιθυμία ἀγαθή
Spes quae differtur affligit animam ; lignum vitae desiderium veniens .
አጥርዮ ፡ ዘይጐጒእ ፡ በኃጢአት ፡ ውኁደ ፡ ይከውን ፡ በደኃሪቱ ፡ ወዘሰ ፡ ያሥተጋብእ ፡ ለርእሱ ፡ በጽድቅ ፡ ይፈደፍድ ፡ ሎቱ ፡ ጻድቅኒ ፡ ይምሕር ፡ ወይሌቅሕ ።
Hope deferred makes the heart sick, but when longing is fulfilled, it is a tree of life.
13:13 ⧉ ⤴︎ בָּ֣ז לְ֭דָבָר יֵחָ֣בֶל ל֑וֹ וִירֵ֥א מִ֝צְוָ֗ה ה֣וּא יְשֻׁלָּֽם ׃
ὃς καταφρονεῖ πράγματος καταφρονηθήσεται ὑπ’ αὐτοῦ ὁ δὲ φοβούμενος ἐντολήν οὗτος ὑγιαίνει υἱῷ δολίῳ οὐδὲν ἔσται ἀγαθόν οἰκέτῃ δὲ σοφῷ εὔοδοι ἔσονται πράξεις καὶ κατευθυνθήσεται ἡ ὁδὸς αὐτοῦ
Qui detrahit alicui rei , ipse se in futurum obligat ; qui autem timet praeceptum , in pace versabitur . Animae dolosae errant in peccatis : justi autem misericordes sunt , et miserantur .
ይኄይስ ፡ ዘይዌጥን ፡ ይርዳእ ፡ ነፍሶ ፡ እምነ ፡ ዘይብዕል ፡ ወያጸንዕ ፡ ለተስፋ ።
Whoever despises instruction will pay for it, but he who respects a command will be rewarded.
13:14 ⧉ ⤴︎ תּוֹרַ֣ת חָ֭כָם מְק֣וֹר חַיִּ֑ים לָ֝ס֗וּר מִמֹּ֥קְשֵׁי מָֽוֶת ׃
νόμος σοφοῦ πηγὴ ζωῆς ὁ δὲ ἄνους ὑπὸ παγίδος θανεῖται
Lex sapientis fons vitae , ut declinet a ruina mortis .
ዕፅ ፡ ሕይወት ፡ ይእቲ ፡ ፍኖት ፡ ሠናይት ።
The teaching of the wise is a spring of life, to turn from the snares of death.
13:15 ⧉ ⤴︎ שֵֽׂכֶל ־ט֭וֹב יִתֶּן ־חֵ֑ן וְדֶ֖רֶךְ בֹּגְדִ֣ים אֵיתָֽן ׃
σύνεσις ἀγαθὴ δίδωσιν χάριν τὸ δὲ γνῶναι νόμον διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς ὁδοὶ δὲ καταφρονούντων ἐν ἀπωλείᾳ
Doctrina bona dabit gratiam ; in itinere contemptorum vorago .
ዘያሰትት ፡ ግብረ ፡ እግዚአብሔር ፡ ውእቱኒ ፡ ያሰትቶ ፡ ወዘሰ ፡ ይፈርህ ፡ ትእዛዞ ፡ የሐዩ ፡ ቦቱ ።
Good understanding wins favor, but the way of the unfaithful is hard.
13:16 ⧉ ⤴︎ כׇּל ־עָ֭רוּם יַעֲשֶׂ֣ה בְדָ֑עַת וּ֝כְסִ֗יל יִפְרֹ֥שׂ אִוֶּֽלֶת ׃
πᾶς πανοῦργος πράσσει μετὰ γνώσεως ὁ δὲ ἄφρων ἐξεπέτασεν ἑαυτοῦ κακίαν
Astutus omnia agit cum consilio ; qui autem fatuus est aperit stultitiam .
ለወልድ ፡ ሕቡል ፡ አልቦቱ ፡ ምንትኒ ፡ ሠናይ ፡ ለገብርሰ ፡ ጠቢብ ፡ ሠናየ ፡ ይከውን ፡ ምግባሩ ፡ ወይረትዕ ፡ ፍኖቱ ።
Every prudent man acts from knowledge, but a fool exposes folly.
13:17 ⧉ ⤴︎ מַלְאָ֣ךְ רָ֭שָׁע יִפֹּ֣ל בְּרָ֑ע וְצִ֖יר אֱמוּנִ֣ים מַרְפֵּֽא ׃
βασιλεὺς θρασὺς ἐμπεσεῖται εἰς κακά ἄγγελος δὲ πιστὸς ῥύσεται αὐτόν
Nuntius impii cadet in malum ; legatus autem fidelis , sanitas .
ሕገ ፡ ጠቢብ ፡ ነቅዐ ፡ ሕይወት ፡ ወዘእንበለ ፡ ልብሰ ፡ በአበሳ ፡ ይመውት ።
A wicked messenger falls into trouble, but a trustworthy envoy gains healing.
13:18 ⧉ ⤴︎ רֵ֣ישׁ וְ֭קָלוֹן פּוֹרֵ֣עַ מוּסָ֑ר וְשֹׁמֵ֖ר תּוֹכַ֣חַת יְכֻבָּֽד ׃
πενίαν καὶ ἀτιμίαν ἀφαιρεῖται παιδεία ὁ δὲ φυλάσσων ἐλέγχους δοξασθήσεται
Egestas et ignominia ei qui deserit disciplinam ; qui autem acquiescit arguenti glorificabitur .
አእምሮ ፡ ሠናይ ፡ ይሁብ ፡ ጥበበ ፡ ወሞገሰ ፡ ወፍናዊሆሙሰ ፡ ለኀዩያን ፡ ውስተ ፡ ኀጒል ።
Poverty and shame come to him who refuses discipline, but he who heeds correction shall be honored.
13:19 ⧉ ⤴︎ תַּאֲוָ֣ה נִ֭הְיָה תֶּעֱרַ֣ב לְנָ֑פֶשׁ וְתוֹעֲבַ֥ת כְּ֝סִילִ֗ים ס֣וּר מֵרָֽע ׃
ἐπιθυμίαι εὐσεβῶν ἡδύνουσιν ψυχήν ἔργα δὲ ἀσεβῶν μακρὰν ἀπὸ γνώσεως
Desiderium si compleatur delectat animam ; detestantur stulti eos qui fugiunt mala .
ኵሉ ፡ ማእምር ፡ ይገብር ፡ በምክር ፡ ወዐብድሰ ፡ አሥረረ ፡ እከየ ፡ ዚአሁ ።
Longing fulfilled is sweet to the soul, but fools detest turning from evil.
13:20 ⧉ ⤴︎ (הלוך ) [הוֹלֵ֣ךְ ] אֶת ־חֲכָמִ֣ים (וחכם ) [יֶחְכָּ֑ם ] וְרֹעֶ֖ה כְסִילִ֣ים יֵרֽוֹעַ ׃
ὁ συμπορευόμενος σοφοῖς σοφὸς ἔσται ὁ δὲ συμπορευόμενος ἄφροσι γνωσθήσεται
Qui cum sapientibus graditur sapiens erit ; amicus stultorum similis efficietur .
ላእክ ፡ ዐብድ ፡ ይወድቅ ፡ ውስተ ፡ እኪት ፡ ወሐዋርያሰ ፡ ጠቢብ ፡ ያድኅን ፡ ርእሶ ።
One who walks with wise men grows wise, but a companion of fools suffers harm.
13:21 ⧉ ⤴︎ חַ֭טָּאִים תְּרַדֵּ֣ף רָעָ֑ה וְאֶת ־צַ֝דִּיקִ֗ים יְשַׁלֶּם ־טֽוֹב ׃
ἁμαρτάνοντας καταδιώξεται κακά τοὺς δὲ δικαίους καταλήμψεται ἀγαθά
Peccatores persequitur malum , et justis retribuentur bona .
ንዴተ ፡ ወኃሣረ ፡ ያሴስል ፡ ትምህርት ፡ ወዘየዓቅብሰ ፡ ተግሣፀ ፡ ይከብር ።
Misfortune pursues sinners, but prosperity rewards the righteous.
13:22 ⧉ ⤴︎ ט֗וֹב יַנְחִ֥יל בְּנֵֽי ־בָנִ֑ים וְצָפ֥וּן לַ֝צַּדִּ֗יק חֵ֣יל חוֹטֵֽא ׃
ἀγαθὸς ἀνὴρ κληρονομήσει υἱοὺς υἱῶν θησαυρίζεται δὲ δικαίοις πλοῦτος ἀσεβὼν
Bonus reliquit haeredes filios et nepotes , et custoditur justo substantia peccatoris .
ፍትወተ ፡ ኄራን ፡ ያጥዒ ፡ ነፍሰ ፡ ወምግባረ ፡ ረሲዓንሰ ፡ ርኁቅ ፡ እምአእምሮ ።
A good man leaves an inheritance to his children’s children, but the wealth of the sinner is stored for the righteous.
13:23 ⧉ ⤴︎ רׇב ־אֹ֭כֶל נִ֣יר רָאשִׁ֑ים וְיֵ֥שׁ נִ֝סְפֶּ֗ה בְּלֹ֣א מִשְׁפָּֽט ׃
δίκαιοι ποιήσουσιν ἐν πλούτῳ ἔτη πολλά ἄδικοι δὲ ἀπολοῦνται συντόμως
Multi cibi in novalibus patrum , et aliis congregantur absque judicio .
ዘይደመር ፡ ምስለ ፡ ጠቢብ ፡ ጠቢበ ፡ ይከውን ፡ ወዘሰ ፡ ያንዘሃልል ፡ ምስለ ፡ ዓብዳን ፡ ዐብደ ፡ ይከውን ።
An abundance of food is in poor people’s fields, but injustice sweeps it away.
13:24 ⧉ ⤴︎ חוֹשֵׂ֣ךְ שִׁ֭בְטוֹ שׂוֹנֵ֣א בְנ֑וֹ וְ֝אֹהֲב֗וֹ שִׁחֲר֥וֹ מוּסָֽר ׃
ὃς φείδεται τῆς βακτηρίας μισεῖ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ὁ δὲ ἀγαπῶν ἐπιμελῶς παιδεύει
Qui parcit virgae odit filium suum ; qui autem diligit illum instanter erudit .
ለእለ ፡ ይኤብሱ ፡ ይዴግኖሙ ፡ እኩይ ፡ ወለጻድቃንሰ ፡ ይረክቦሙ ፡ ሠናይ ።
One who spares the rod hates his son, but one who loves him is careful to discipline him.
13:25 ⧉ ⤴︎ צַדִּ֗יק אֹ֭כֵֽל לְשֹׂ֣בַע נַפְשׁ֑וֹ וּבֶ֖טֶן רְשָׁעִ֣ים תֶּחְסָֽר ׃
δίκαιος ἔσθων ἐμπιπλᾷ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ψυχαὶ δὲ ἀσεβῶν ἐνδεεῖς
Justus comedit et replet animam suam ; venter autem impiorum insaturabilis .
ኄር ፡ ብእሲ ፡ ይሬኢ ፡ ውሉደ ፡ ውሉድ ፡ ወይዘገብ ፡ ለጻድቃን ፡ ብዕለ ፡ ረሲዓን ።
The righteous one eats to the satisfying of his soul, but the belly of the wicked goes hungry.
13:26 ⧉ ⤴︎ — — — ጻድቃን ፡ ይሄልዉ ፡ በብዕል ፡ ዓመታተ ፡ ብዙኀ ፡ ወዓማፅያንሰ ፡ ይትኀጐሉ ፡ ፍጡነ ።
The righteous one eats to the satisfying of his soul, but the belly of the wicked goes hungry.
13:27 ⧉ ⤴︎ — — — ዘይምሀከ ፡ በትሮ ፡ ጸልአ ፡ ወልዶ ፡ ወዘያፈቅርሰ ፡ ወልዶ ፡ ወትረ ፡ ይጌሥፅ ።
The righteous one eats to the satisfying of his soul, but the belly of the wicked goes hungry.
13:28 ⧉ ⤴︎ — — — ጻድቅሰ ፡ እንዘ ፡ ይበልዕ ፡ ይመልእ ፡ ነፍሶ ፡ ነፍሰ ፡ ረሲዓንሰ ፡ ፅኑስ ።
The righteous one eats to the satisfying of his soul, but the belly of the wicked goes hungry.