12:1 ⧉ ⤴︎ אֹהֵ֣ב מ֭וּסָר אֹ֣הֵֽב דָּ֑עַת וְשׂוֹנֵ֖א תוֹכַ֣חַת בָּֽעַר ׃
ὁ ἀγαπῶν παιδείαν ἀγαπᾷ αἴσθησιν ὁ δὲ μισῶν ἐλέγχους ἄφρων
Qui diligit disciplinam diligit scientiam ; qui autem odit increpationes insipiens est .
ዘያፈቅር ፡ ተግሣፀ ፡ ያፈቅር ፡ አእምሮ ፡ ወዘይጸልእሰ ፡ ተግሣፀ ፡ ዓብድ ፡ ውእቱ ።
Whoever loves correction loves knowledge, but he who hates reproof is stupid.
12:2 ⧉ ⤴︎ ט֗וֹב יָפִ֣יק רָ֭צוֹן מֵיְהֹוָ֑ה וְאִ֖ישׁ מְזִמּ֣וֹת יַרְשִֽׁיעַ ׃
κρείσσων ὁ εὑρὼν χάριν παρὰ κυρίῳ ἀνὴρ δὲ παράνομος παρασιωπηθήσεται
Qui bonus est hauriet gratiam a Domino ; qui autem confidit in cogitationibus suis impie agit .
ይኄይስ ፡ ዘረከበ ፡ ሞገሰ ፡ በኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወብእሲስ ፡ ዓማፂ ፡ ይትኄየይ ።
A good man shall obtain favor from Yahweh, but he will condemn a man of wicked plans.
12:3 ⧉ ⤴︎ לֹא ־יִכּ֣וֹן אָדָ֣ם בְּרֶ֑שַׁע וְשֹׁ֥רֶשׁ צַ֝דִּיקִ֗ים בַּל ־יִמּֽוֹט ׃
οὐ κατορθώσει ἄνθρωπος ἐξ ἀνόμου αἱ δὲ ῥίζαι τῶν δικαίων οὐκ ἐξαρθήσονται
Non roborabitur homo ex impietate , et radix justorum non commovebitur .
ዘኢያረትዕ ፡ ሰብእ ፡ እምዓመፃ ፡ ይትኀጐል ፡ ወሥርወ ፡ ጻድቃንሰ ፡ ኢይትመሐው ።
A man shall not be established by wickedness, but the root of the righteous shall not be moved.
12:4 ⧉ ⤴︎ אֵֽשֶׁת ־חַ֭יִל עֲטֶ֣רֶת בַּעְלָ֑הּ וּכְרָקָ֖ב בְּעַצְמוֹתָ֣יו מְבִישָֽׁה ׃
γυνὴ ἀνδρεία στέφανος τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς ὥσπερ δὲ ἐν ξύλῳ σκώληξ οὕτως ἄνδρα ἀπόλλυσιν γυνὴ κακοποιός
Mulier diligens corona est viro suo ; et putredo in ossibus ejus , quae confusione res dignas gerit .
ብእሲት ፡ አዛዝ ፡ አክሊል ፡ ለምታ ፡ ወከመ ፡ ዕፄ ፡ ለዕፅ ፡ ከማሁ ፡ ብእሲት ፡ እኪተ ፡ ምግባር ፡ ታኀጒል ፡ ልበ ፡ ብእሲ ።
A worthy woman is the crown of her husband, but a disgraceful wife is as rottenness in his bones.
12:5 ⧉ ⤴︎ מַחְשְׁב֣וֹת צַדִּיקִ֣ים מִשְׁפָּ֑ט תַּחְבֻּל֖וֹת רְשָׁעִ֣ים מִרְמָֽה ׃
λογισμοὶ δικαίων κρίματα κυβερνῶσιν δὲ ἀσεβεῖς δόλους
Cogitationes justorum judicia , et consilia impiorum fraudulenta .
ሕሊናሆሙ ፡ ለጻድቃን ፡ ፍትሕ ፡ ወይሔድፉ ፡ ረሲዓን ፡ ሕብለ ።
The thoughts of the righteous are just, but the advice of the wicked is deceitful.
12:6 ⧉ ⤴︎ דִּבְרֵ֣י רְשָׁעִ֣ים אֱרׇב ־דָּ֑ם וּפִ֥י יְ֝שָׁרִ֗ים יַצִּילֵֽם ׃
λόγοι ἀσεβῶν δόλιοι στόμα δὲ ὀρθῶν ῥύσεται αὐτούς
Verba impiorum insidiantur sanguini ; os justorum liberabit eos .
ነገረ ፡ ረሲዓን ፡ ጒሕሉት ፡ ወአፈ ፡ ረሲዓንሰ ፡ ታድኅኖሙ ።
The words of the wicked are about lying in wait for blood, but the speech of the upright rescues them.
12:7 ⧉ ⤴︎ הָפ֣וֹךְ רְשָׁעִ֣ים וְאֵינָ֑ם וּבֵ֖ית צַדִּיקִ֣ים יַעֲמֹֽד ׃
οὗ ἐὰν στραφῇ ἀσεβὴς ἀφανίζεται οἶκοι δὲ δικαίων παραμένουσιν
Verte impios , et non erunt ; domus autem justorum permanebit .
ኀበ ፡ ተመይጠ ፡ ረሲዕ ፡ ይማስን ፡ አብያተ ፡ ጻድቃንሰ ፡ ይሄልዉ ።
The wicked are overthrown, and are no more, but the house of the righteous shall stand.
12:8 ⧉ ⤴︎ לְֽפִי ־שִׂ֭כְלוֹ יְהֻלַּל ־אִ֑ישׁ וְנַעֲוֵה ־לֵ֝֗ב יִהְיֶ֥ה לָבֽוּז ׃
στόμα συνετοῦ ἐγκωμιάζεται ὑπὸ ἀνδρός νωθροκάρδιος δὲ μυκτηρίζεται
Doctrina sua noscetur vir ; qui autem vanus et excors est patebit contemptui .
አፈ ፡ ጠቢብ ፡ ይትዌደስ ፡ በኀበ ፡ ኵሉ ፡ ሰብእ ፡ ወእዩየ ፡ ልብሰ ፡ ይትሜነን ።
A man shall be commended according to his wisdom, but he who has a warped mind shall be despised.
12:9 ⧉ ⤴︎ ט֣וֹב נִ֭קְלֶה וְעֶ֣בֶד ל֑וֹ מִ֝מִּתְכַּבֵּ֗ד וַחֲסַר ־לָֽחֶם ׃
κρείσσων ἀνὴρ ἐν ἀτιμίᾳ δουλεύων ἑαυτῷ ἢ τιμὴν ἑαυτῷ περιτιθεὶς καὶ προσδεόμενος ἄρτου
Melior est pauper et sufficiens sibi quam gloriosus et indigens pane .
ይኄይስ ፡ ብእሲ ፡ ዘበኃሣሩ ፡ ይትቀነይ ፡ እምነ ፡ ዘያነብር ፡ ክብረ ፡ ሎቱ ፡ ወይትፈአም ፡ ኅብስተ ።
Better is he who is little known, and has a servant, than he who honors himself and lacks bread.
12:10 ⧉ ⤴︎ יוֹדֵ֣עַ צַ֭דִּיק נֶ֣פֶשׁ בְּהֶמְתּ֑וֹ וְֽרַחֲמֵ֥י רְ֝שָׁעִ֗ים אַכְזָרִֽי ׃
δίκαιος οἰκτίρει ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ τὰ δὲ σπλάγχνα τῶν ἀσεβῶν ἀνελεήμονα
Novit justus jumentorum suorum animas ; viscera autem impiorum crudelia .
ይምሕር ፡ ጻድቅ ፡ ነፍሰ ፡ እንስሳሁ ፡ ወምሕረቶሙሰ ፡ ለረሲዓን ፡ ኢ ፡ ምጽዋት ።
A righteous man respects the life of his animal, but the tender mercies of the wicked are cruel.
12:11 ⧉ ⤴︎ עֹבֵ֣ד אַ֭דְמָתוֹ יִֽשְׂבַּֽע ־לָ֑חֶם וּמְרַדֵּ֖ף רֵיקִ֣ים חֲסַר ־לֵֽב ׃
ὁ ἐργαζόμενος τὴν ἑαυτοῦ γῆν ἐμπλησθήσεται ἄρτων οἱ δὲ διώκοντες μάταια ἐνδεεῖς φρενῶν ὅς ἐστιν ἡδὺς ἐν οἴνων διατριβαῖς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ὀχυρώμασιν καταλείψει ἀτιμίαν
Qui operatur terram suam satiabitur panibus ; qui autem sectatur otium stultissimus est . Qui suavis est in vini demorationibus , in suis munitionibus relinquit contumeliam .
ዘይትጌበራ ፡ ለምድር ፡ ያበዝኅ ፡ ኅብስተ ፡ ወዘሰ ፡ ይዴግን ፡ ጽርዓተ ፡ ያስተጋብእ ፡ ንዴተ ፡ እስመ ፡ ውእቱ ፡ ነዳየ ፡ አእምሮ ።
He who tills his land shall have plenty of bread, but he who chases fantasies is void of understanding.
12:12 ⧉ ⤴︎ חָמַ֣ד רָ֭שָׁע מְצ֣וֹד רָעִ֑ים וְשֹׁ֖רֶשׁ צַדִּיקִ֣ים יִתֵּֽן ׃
ἐπιθυμίαι ἀσεβῶν κακαί αἱ δὲ ῥίζαι τῶν εὐσεβῶν ἐν ὀχυρώμασιν
Desiderium impii munimentum est pessimorum ; radix autem justorum proficiet .
ዝ ፡ ውእቱ ፡ ምዑዝ ፡ ለመትልወ ፡ ወይን ፡ ወበኀይለ ፡ ዚአሁ ፡ የኃድግ ፡ ኃሣረ ።
The wicked desires the plunder of evil men, but the root of the righteous flourishes.
12:13 ⧉ ⤴︎ בְּפֶ֣שַׁע שְׂ֭פָתַיִם מוֹקֵ֣שׁ רָ֑ע וַיֵּצֵ֖א מִצָּרָ֣ה צַדִּֽיק ׃
δῑ ἁμαρτίαν χειλέων ἐμπίπτει εἰς παγίδας ἁμαρτωλός ἐκφεύγει δὲ ἐξ αὐτῶν δίκαιος ὁ βλέπων λεῖα ἐλεηθήσεται ὁ δὲ συναντῶν ἐν πύλαις ἐκθλίψει ψυχάς
Propter peccata labiorum ruina proximat malo ; effugiet autem justus de angustia .
ፍትወተ ፡ ረሲዓን ፡ እኪት ፡ ወሥርዎሙሰ ፡ ለኄራን ፡ ውስተ ፡ ጽንዕ ።
An evil man is trapped by sinfulness of lips, but the righteous shall come out of trouble.
12:14 ⧉ ⤴︎ מִפְּרִ֣י פִי ־אִ֭ישׁ יִשְׂבַּע ־ט֑וֹב וּגְמ֥וּל יְדֵי ־אָ֝דָ֗ם (ישוב ) [יָשִׁ֥יב ] לֽוֹ ׃
ἀπὸ καρπῶν στόματος ψυχὴ ἀνδρὸς πλησθήσεται ἀγαθῶν ἀνταπόδομα δὲ χειλέων αὐτοῦ δοθήσεται αὐτῷ
De fructu oris sui unusquisque replebitur bonis , et juxta opera manuum suarum retribuetur ei .
በኃጢአተ ፡ ከናፍሪሁ ፡ ይወድቅ ፡ ኃጥእ ፡ ውስተ ፡ መሥገርት ፡ ወያመሥጥ ፡ እምኔሁ ፡ ጻድቅ ።
A man shall be satisfied with good by the fruit of his mouth. The work of a man’s hands shall be rewarded to him.
12:15 ⧉ ⤴︎ דֶּ֣רֶךְ אֱ֭וִיל יָשָׁ֣ר בְּעֵינָ֑יו וְשֹׁמֵ֖עַ לְעֵצָ֣ה חָכָֽם ׃
ὁδοὶ ἀφρόνων ὀρθαὶ ἐνώπιον αὐτῶν εἰσακούει δὲ συμβουλίας σοφός
Via stulti recta in oculis ejus ; qui autem sapiens est audit consilia .
ዘይኔጽር ፡ ሰፉሐ ፡ ይትሜሀር ፡ ወዘሰ ፡ ይዳደቅ ፡ በአናቅጽ ፡ ያመነድብ ፡ ነፍሳተ ።
The way of a fool is right in his own eyes, but he who is wise listens to counsel.
12:16 ⧉ ⤴︎ אֱוִ֗יל בַּ֭יּוֹם יִוָּדַ֣ע כַּעְס֑וֹ וְכֹסֶ֖ה קָל֣וֹן עָרֽוּם ׃
ἄφρων αὐθημερὸν ἐξαγγέλλει ὀργὴν αὐτοῦ κρύπτει δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀτιμίαν πανοῦργος
Fatuus statim indicat iram suam ; qui autem dissimulat injuriam callidus est .
እምፍሬ ፡ አፉሁ ፡ ነፍሰ ፡ ብእሲ ፡ ይመልእ ፡ በረከተ ፡ ወዕሤተ ፡ ከናፍሪሁ ፡ ይትወሀብ ፡ ሎቱ ።
A fool shows his annoyance the same day, but one who overlooks an insult is prudent.
12:17 ⧉ ⤴︎ יָפִ֣יחַ אֱ֭מוּנָה יַגִּ֣יד צֶ֑דֶק וְעֵ֖ד שְׁקָרִ֣ים מִרְמָֽה ׃
ἐπιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγγέλλει δίκαιος ὁ δὲ μάρτυς τῶν ἀδίκων δόλιος
Qui quod novit loquitur , index justitiae est ; qui autem mentitur , testis est fraudulentus .
ፍኖተ ፡ ዓብዳን ፡ ርቱዕ ፡ በቅድሜሆሙ ፡ ወይሰምዕ ፡ ምክረ ፡ ዕዝነ ፡ ጠቢብ ።
He who is truthful testifies honestly, but a false witness lies.
12:18 ⧉ ⤴︎ יֵ֣שׁ בּ֭וֹטֶה כְּמַדְקְר֣וֹת חָ֑רֶב וּלְשׁ֖וֹן חֲכָמִ֣ים מַרְפֵּֽא ׃
εἰσὶν οἳ λέγοντες τιτρώσκουσιν μαχαίρᾳ γλῶσσαι δὲ σοφῶν ἰῶνται
Est qui promittit , et quasi gladio pungitur conscientiae : lingua autem sapientium sanitas est .
ዓብድ ፡ እንተ ፡ ጸብሐት ፡ ይነግር ፡ መዓቶ ፡ ማእምርሰ ፡ የኀብእ ፡ ኃሣሮ ።
There is one who speaks rashly like the piercing of a sword, but the tongue of the wise heals.
12:19 ⧉ ⤴︎ שְֽׂפַת ־אֱ֭מֶת תִּכּ֣וֹן לָעַ֑ד וְעַד ־אַ֝רְגִּ֗יעָה לְשׁ֣וֹן שָֽׁקֶר ׃
χείλη ἀληθινὰ κατορθοῖ μαρτυρίαν μάρτυς δὲ ταχὺς γλῶσσαν ἔχει ἄδικον
Labium veritatis firmum erit in perpetuum ; qui autem testis est repentinus , concinnat linguam mendacii .
እንተ ፡ ታስተርኢ ፡ ሃይማኖተ ፡ ይነግር ፡ ብእሲ ፡ ጻድቅ ፡ ወሰማዕተ ፡ እኩያንሰ ፡ ሕብል ።
Truth’s lips will be established forever, but a lying tongue is only momentary.
12:20 ⧉ ⤴︎ מִ֭רְמָה בְּלֶב ־חֹ֣רְשֵׁי רָ֑ע וּֽלְיֹעֲצֵ֖י שָׁל֣וֹם שִׂמְחָֽה ׃
δόλος ἐν καρδίᾳ τεκταινομένου κακά οἱ δὲ βουλόμενοι εἰρήνην εὐφρανθήσονται
Dolus in corde cogitantium mala ; qui autem pacis ineunt consilia , sequitur eos gaudium .
እለሰ ፡ ይከውኑ ፡ ስምዐ ፡ በሐሰት ፡ ይቀትሉ ፡ በመጥባሕት ፡ እስመ ፡ ንቡር ፡ ውስተ ፡ አፉሆሙ ፡ መጥባሕት ፡ ወልሳነ ፡ ጠቢባንሰ ፡ ይፌውስ ፡ ዘቈስለ ።
Deceit is in the heart of those who plot evil, but joy comes to the promoters of peace.
12:21 ⧉ ⤴︎ לֹא ־יְאֻנֶּ֣ה לַצַּדִּ֣יק כׇּל ־אָ֑וֶן וּ֝רְשָׁעִ֗ים מָ֣לְאוּ רָֽע ׃
οὐκ ἀρέσει τῷ δικαίῳ οὐδὲν ἄδικον οἱ δὲ ἀσεβεῖς πλησθήσονται κακῶν
Non contristabit justum quidquid ei acciderit : impii autem replebuntur malo .
ከናፍረ ፡ ጻድቃን ፡ ያረትዓ ፡ ስምዐ ፡ ወሰማዕት ፡ ጒጒዕ ፡ በልሳን ፡ እኩይ ።
No mischief shall happen to the righteous, but the wicked shall be filled with evil.
12:22 ⧉ ⤴︎ תּוֹעֲבַ֣ת יְ֭הֹוָה שִׂפְתֵי ־שָׁ֑קֶר וְעֹשֵׂ֖י אֱמוּנָ֣ה רְצוֹנֽוֹ ׃
βδέλυγμα κυρίῳ χείλη ψευδῆ ὁ δὲ ποιῶν πίστεις δεκτὸς παρ’ αὐτῷ
Abominatio est Domino labia mendacia ; qui autem fideliter agunt placent ei .
ሕብል ፡ ውስተ ፡ ልቡ ፡ ለዘይሔሊ ፡ እኩየ ፡ ወእለሰ ፡ ይፈቅዱ ፡ ሰላመ ፡ ይትፌሥሑ ።
Lying lips are an abomination to Yahweh, but those who do the truth are his delight.
12:23 ⧉ ⤴︎ אָדָ֣ם עָ֭רוּם כֹּ֣סֶה דָּ֑עַת וְלֵ֥ב כְּ֝סִילִ֗ים יִקְרָ֥א אִוֶּֽלֶת ׃
ἀνὴρ συνετὸς θρόνος αἰσθήσεως καρδία δὲ ἀφρόνων συναντήσεται ἀραῖς
Homo versatus celat scientiam , et cor insipientium provocat stultitiam .
ኢያሠምሮ ፡ ለጻድቃን ፡ ምንትኒ ፡ እኩይ ፡ ወረሲዓንሰ ፡ ያበዝኁ ፡ እከየ ።
A prudent man keeps his knowledge, but the hearts of fools proclaim foolishness.
12:24 ⧉ ⤴︎ יַד ־חָרוּצִ֥ים תִּמְשׁ֑וֹל וּ֝רְמִיָּ֗ה תִּהְיֶ֥ה לָמַֽס ׃
χεὶρ ἐκλεκτῶν κρατήσει εὐχερῶς δόλιοι δὲ ἔσονται εἰς προνομήν
Manus fortium dominabitur ; quae autem remissa est , tributis serviet .
ምኑናት ፡ በኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ ከናፍረ ፡ ሐሰት ፡ ወዘይገብርሰ ፡ ሃይማኖተ ፡ ሥሙር ፡ በኀቤሁ ።
The hands of the diligent ones shall rule, but laziness ends in slave labor.
12:25 ⧉ ⤴︎ דְּאָגָ֣ה בְלֶב ־אִ֣ישׁ יַשְׁחֶ֑נָּה וְדָבָ֖ר ט֣וֹב יְשַׂמְּחֶֽנָּה ׃
φοβερὸς λόγος καρδίαν ταράσσει ἀνδρὸς δικαίου ἀγγελία δὲ ἀγαθὴ εὐφραίνει αὐτόν
Moeror in corde viri humiliabit illum , et sermone bono laetificabitur .
ብእሲ ፡ ማእምር ፡ መንበረ ፡ ጥበብ ፡ ወልበ ፡ ዓብዳንሰ ፡ ይዳደቅ ፡ መርገመ ።
Anxiety in a man’s heart weighs it down, but a kind word makes it glad.
12:26 ⧉ ⤴︎ יָתֵ֣ר מֵרֵעֵ֣הוּ צַדִּ֑יק וְדֶ֖רֶךְ רְשָׁעִ֣ים תַּתְעֵֽם ׃
ἐπιγνώμων δίκαιος ἑαυτοῦ φίλος ἔσται αἱ δὲ γνῶμαι τῶν ἀσεβῶν ἀνεπιεικεῖς ἁμαρτάνοντας καταδιώξεται κακά ἡ δὲ ὁδὸς τῶν ἀσεβῶν πλανήσει αὐτούς
Qui negligit damnum propter amicum , justus est ; iter autem impiorum decipiet eos .
እደ ፡ ኅሩያን ፡ ይእኅዝ ፡ ፍጡነ ፡ ወሕቡላንሰ ፡ ይከውኑ ፡ ለፂዋዌ ።
A righteous person is cautious in friendship, but the way of the wicked leads them astray.
12:27 ⧉ ⤴︎ לֹא ־יַחֲרֹ֣ךְ רְמִיָּ֣ה צֵיד֑וֹ וְהוֹן ־אָדָ֖ם יָקָ֣ר חָרֽוּץ ׃
οὐκ ἐπιτεύξεται δόλιος θήρας κτῆμα δὲ τίμιον ἀνὴρ καθαρός
Non inveniet fraudulentus lucrum , et substantia hominis erit auri pretium .
መደንግፅ ፡ ቃል ፡ የሀውከ ፡ ልበ ፡ ብእሲ ፡ ጻድቅ ፡ ወዜና ፡ ሠናይሰ ፡ ያስተፌሥሕ ፡ ልበ ፡ ብእሲ ፡ ጠቢብ ።
The slothful man doesn’t roast his game, but the possessions of diligent men are prized.
12:28 ⧉ ⤴︎ בְּאֹֽרַח ־צְדָקָ֥ה חַיִּ֑ים וְדֶ֖רֶךְ נְתִיבָ֣הֿ אַל ־מָֽוֶת ׃
ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης ζωή ὁδοὶ δὲ μνησικάκων εἰς θάνατον
In semita justitiae vita ; iter autem devium ducit ad mortem .
ማእምረ ፡ ርእሱ ፡ ጻድቅ ፡ ውእቱ ፡ ለርእሱ ፡ ወግዕዞሙሰ ፡ ለረሲዓን ፡ አኮ ፡ አዳም ።
In the way of righteousness is life; in its path there is no death.
12:29 ⧉ ⤴︎ — — — ለአላ ፡ ይኤብሱ ፡ ይዴግኖሙ ፡ እኩይ ፡ ወፍኖቶሙሰ ፡ ለረሲዓን ፡ ታስሕቶሙ ።
In the way of righteousness is life; in its path there is no death.
12:30 ⧉ ⤴︎ — — — ይዳደቅ ፡ ሕብል ፡ ለአስግሮ ፡ ጥሪት ፡ ወክቡር ፡ ብእሲ ፡ ንጹሕ ።
In the way of righteousness is life; in its path there is no death.
12:31 ⧉ ⤴︎ — — — ውስተ ፡ ፍናወ ፡ ጽድቅ ፡ ሕይወት ፡ ወእለሰ ፡ ይዜከሩ ፡ እኩየ ፡ ውስተ ፡ ሞት ፡ ይሄልዉ ።
In the way of righteousness is life; in its path there is no death.