| 31:1 | ἀγρυπνία πλούτου ἐκτήκει σάρκας καὶ ἡ μέριμνα αὐτοῦ ἀφιστᾷ ὕπνον | Vigilia honestatis tabefaciet carnes, et cogitatus illius auferet somnum. | ብእሲሰ፡ አብድ፡ ከንቶ፡ ይሴፈዋ፡ ለሐሰት፡ ወሕልምኒ፡ ያደነግጾ፡ ለአብድ። | 因財富而失眠使肉體消瘦，對它的憂慮使人睡意全消。 |
|---|
| 31:2 | μέριμνα ἀγρυπνίας ἀποστήσει νυσταγμόν καὶ ἀρρώστημα βαρὺ ἐκνήψει ὕπνον | Cogitatus præscientiæ avertit sensum, et infirmitas gravis sobriam facit animam. | ከመ፡ ዘይፀብጥ፡ ጽላሎተ፡ ወከመ፡ ዘይዴግን፡ ነፋሰ፡ ከማሁ፡ ዘይትአመን፡ ሕልመ። | 焦慮的失眠攆走睡意，沉重的疾病使人睡不安穩。 |
|---|
| 31:3 | ἐκοπίασεν πλούσιος ἐν συναγωγῇ χρημάτων καὶ ἐν τῇ ἀναπαύσει ἐμπίμπλαται τῶν τρυφημάτων αὐτοῦ | Laboravit dives in congregatione substantiæ, et in requie sua replebitur bonis suis. | እምዝንቱ፡ ውስተ፡ ዝንቱ፡ ይትፋለስ፡ ሕልመ፡ ወበበ፡ አምሳለ፡ ገጹ፡ ያርእየከ፡ ዘዘዚአሁ። | 富人勞苦聚斂錢財，及至安歇便飽享自己的美物。 |
|---|
| 31:4 | ἐκοπίασεν πτωχὸς ἐν ἐλαττώσει βίου καὶ ἐν τῇ ἀναπαύσει ἐπιδεὴς γίνεται | Laboravit pauper in diminutione victus, et in fine inops fit. | እምውስተ፡ ርኵስ፡ ምንት፡ ይወፅእ፡ ንጹሕ፡ ወበውስተ፡ ሐሰት፡ በአይቴ፡ ይትረክብ፡ ጽድቅ። | 窮人勞苦於缺乏生計，及至安歇仍是窮乏。 |
|---|
| 31:5 | ὁ ἀγαπῶν χρυσίον οὐ δικαιωθήσεται καὶ ὁ διώκων διάφορα ἐν αὐτοῖς πλανηθήσεται | Qui aurum diligit non justificabitur, et qui insequitur consumptionem replebitur ex ea. | ሕልም፡ ወሰገል፡ ወመቅሰም፡ ከንቱ፡ ኵሎሙ፡ ወያደነግጹ፡ ልብ፡ ወይቀንዑ፡ ከመ፡ ማሕምም። | 愛金子的人必不得稱義，追逐財利的人必因此迷失。 |
|---|
| 31:6 | πολλοὶ ἐδόθησαν εἰς πτῶμα χάριν χρυσίου καὶ ἐγενήθη ἡ ἀπώλεια αὐτῶν κατὰ πρόσωπον αὐτῶν | Multi dati sunt in auri casus, et facta est in specie ipsius perditio illorum. | ለእመ፡ ኢኮነ፡ እምኀበ፡ እግዚአብሔር፡ ዘተፈነወ፡ እመ፡ ይሣሀል፡ ኢትደዮ፡ ውስተ፡ ልብከ። | 許多人因金子的緣故陷於敗亡，他們的滅亡正當面臨到。 |
|---|
| 31:7 | ξύλον προσκόμματός ἐστιν τοῖς ἐνθουσιάζουσιν αὐτῷ καὶ πᾶς ἄφρων ἁλώσεται ἐν αὐτῷ | Lignum offensionis est aurum sacrificantium : væ illis qui sectantur illud ! et omnis imprudens deperiet in illo. | እስመ፡ ለብዙኃን፡ አስሐቶሙ፡ ሕልም፡ ወወደቁ፡ እንዘ፡ ኪያሁ፡ ይሴፈው። | 金子對崇拜它的人是絆腳石，每個愚人都要被它纏住。 |
|---|
| 31:8 | μακάριος πλούσιος ὃς εὑρέθη ἄμωμος καὶ ὃς ὀπίσω χρυσίου οὐκ ἐπορεύθη | Beatus dives qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit, nec speravit in pecunia et thesauris. | እሙነ፡ ይበጽሕ፡ ዘእምኀበ፡[እግዚአብሔር፡]፡ ዘእንበለ፡ ሐሰት፡ ወጥዩቀ፡ ይከውን፡ ቃለ፡ ጽድቅ። | 富足而被尋見無瑕、又不追逐金子的人，是有福的。 |
|---|
| 31:9 | τίς ἐστιν καὶ μακαριοῦμεν αὐτόν ἐποίησεν γὰρ θαυμάσια ἐν λαῷ αὐτοῦ | Quis est hic ? et laudabimus eum : fecit enim mirabilia in vita sua. | ብእሲ፡ ምሁር፡ ተግሣጸ፡ ብዙኀ፡ ያአምር፡ ወዘፈድፋደ፡ ሐመመ፡ ጥበበ፡ ይነርግ። | 這人是誰呢？我們要稱他為有福的；因為他在百姓中行了奇妙的事。 |
|---|
| 31:10 | τίς ἐδοκιμάσθη ἐν αὐτῷ καὶ ἐτελειώθη καὶ ἔσται αὐτῷ εἰς καύχησιν τίς ἐδύνατο παραβῆναι καὶ οὐ παρέβη καὶ ποιῆσαι κακὰ καὶ οὐκ ἐποίησεν | Qui probatus est in illo, et perfectus est, erit illi gloria æterna : qui potuit transgredi, et non est transgressus ; facere mala, et non fecit. | ወዘሰ፡ ኢትጐድአ፡ አልቦ፡ ዘየአምር። | 誰受此試驗而被尋為完全？這就成為他的誇耀。誰有能力越軌卻不越軌？有機會行惡卻不行惡？ |
|---|
| 31:11 | στερεωθήσεται τὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ καὶ τὰς ἐλεημοσύνας αὐτοῦ ἐκδιηγήσεται ἐκκλησία | Ideo stabilita sunt bona illius in Domino, et eleemosynas illius enarrabit omnis ecclesia sanctorum. | ዘብዙኀ፡ ተመንደበ፡ ብዙኀ፡ ይትሜ[የን]። | 他的家業必得堅立，會眾必傳述他的施捨。 |
|---|
| 31:12 | ἐπὶ τραπέζης μεγάλης ἐκάθισας μὴ ἀνοίξῃς ἐπ’ αὐτῆς φάρυγγά σου καὶ μὴ εἴπῃς πολλά γε τὰ ἐπ’ αὐτῆς | Supra mensam magnam sedisti ? non aperias super illam faucem tuam prior. | ብዙኀ፡ ርኢኩ፡ አመ፡ ተመንደብኩ፡ ወበዝኀ፡ ቃልየ፡ እምነ፡ ኅሊናየ። | 你若坐在盛大的筵席前，不要在席上張口貪食，也不要說：『席上的東西真多啊。』 |
|---|
| 31:13 | μνήσθητι ὅτι κακὸν ὀφθαλμὸς πονηρός πονηρότερον ὀφθαλμοῦ τί ἔκτισται διὰ τοῦτο ἀπὸ παντὸς προσώπου δακρύει | Non dicas sic : Multa sunt, quæ super illam sunt. | እስመ፡ ዘልፈ፡ እትመነደብ፡ ወእበጽሕ፡ ለሞት፡ ወእንበይነዝ፡ ያድኅነኒ፡ እግዚአብሔር። | 要記得貪婪的惡眼是邪惡的，還有什麼比眼睛所造的更惡呢？因此它必為各樣事流淚。 |
|---|
| 31:14 | οὗ ἐὰν ἐπιβλέψῃ μὴ ἐκτείνῃς χεῖρα καὶ μὴ συνθλίβου αὐτῷ ἐν τρυβλίῳ | Memento quoniam malus est oculus nequam. | ነፍስ፡ እንተ፡ ትፈርሆ፡ ለእግዚአብሔር፡ ተሐዩ። | 它所注視之處，不要伸手去取，也不要與人爭著伸進同一盤中。 |
|---|
| 31:15 | νόει τὰ τοῦ πλησίον ἐκ σεαυτοῦ καὶ ἐπὶ παντὶ πράγματι διανοοῦ | Nequius oculo quid creatum est ? ideo ab omni facie sua lacrimabitur, cum viderit. | ወይድኅኑ፡ ኵሎሙ፡ እለ፡ ይሴፈው፡ ኪያሁ። | 要以己心推度鄰舍的心，凡事都要思量。 |
|---|
| 31:16 | φάγε ὡς ἄνθρωπος τὰ παρακείμενά σοι καὶ μὴ διαμασῶ μὴ μισηθῇς | Ne extendas manum tuam prior, et invidia contaminatus erubescas. | ለፈራሄ፡ እግዚአብሔር፡ አልቦ፡ ዘይጌርሞ፡ ወኢይደነግጽ፡ እስመ፡ ውእቱ፡ ተስፋሁ። | 要像有教養的人一樣，喫擺在你面前的食物，不要狼吞虎嚥，免得被人厭惡。 |
|---|
| 31:17 | παῦσαι πρῶτος χάριν παιδείας καὶ μὴ ἀπληστεύου μήποτε προσκόψῃς | Ne comprimaris in convivio. | ብፅዕት፡ ነፍስ፡ እንተ፡ ትፈርሆ፡ ለእግዚአብሔር። | 為著禮儀的緣故，你要先停手，不要貪得無厭，免得你冒犯人。 |
|---|
| 31:18 | καὶ εἰ ἀνὰ μέσον πλειόνων ἐκάθισας πρότερος αὐτῶν μὴ ἐκτείνῃς τὴν χεῖρά σου | Intellige quæ sunt proximi tui ex teipso. | እስመ፡ ላዕሌሁ፡ ያሰክም፡ ወውእቱ፡ ምእመኑ። | 你若與眾人同坐，不要比他們先伸手取食。 |
|---|
| 31:19 | ὡς ἱκανὸν ἀνθρώπῳ πεπαιδευμένῳ τὸ ὀλίγον καὶ ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ οὐκ ἀσθμαίνει | Utere quasi homo frugi his quæ tibi apponuntur : ne, cum manducas multum, odio habearis. | አዕይንቲሁ፡ ለእግዚአብሔር፡ ኀበ፡ እለ፡ ያፈቅርዎ፡ ምእመን፡ ኀይሉ፡ ወጽኑፅ፡ ምስማኩ። ያቈርር፡ ለከ፡ መርቄ፡ ወይጼልለከ፡ እምፀሓየ፡ ቀትር፡ የዐቅበከ፡ እምዕቅፍት፡ ወይረድአከ፡ እምድቀት። | 對有教養的人，少許就足夠了，他躺臥牀上也不致喘息難安。 |
|---|
| 31:20 | ὕπνος ὑγιείας ἐπὶ ἐντέρῳ μετρίῳ ἀνέστη πρωί καὶ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ μετ’ αὐτοῦ πόνος ἀγρυπνίας καὶ χολέρας καὶ στρόφος μετὰ ἀνδρὸς ἀπλήστου | Cessa prior causa disciplinæ : et noli nimius esse, ne forte offendas. | ያዐብያ፡ ለነፍስከ፡ ወያበርሆን፡ ለአዕይንቲከ፡ ወይፌውስኒ፡ ወይሁብ፡ ሕይወተ፡ ወያጸግብ፡ በረከተ። | 飲食有節必得安眠，清早起來精神爽利；貪食無度的人卻有失眠之苦、腹痛與絞痛。 |
|---|
| 31:21 | καὶ εἰ ἐβιάσθης ἐν ἐδέσμασιν ἀνάστα ἔμεσον πόρρω καὶ ἀναπαύσῃ | Et si in medio multorum sedisti, prior illis ne extendas manum tuam, nec prior poscas bibere. | ርኵስ፡ መሥዋዕቱ፡ ለመባአ፡ ዐመፃ፡ ወግሙን፡ ቊርባኖሙ፡ ለኃጥኣን። | 你若被迫多喫了，就起身去吐出，便可得安舒。 |
|---|
| 31:22 | ἄκουσόν μου τέκνον καὶ μὴ ἐξουδενήσῃς με καὶ ἐπ’ ἐσχάτων εὑρήσεις τοὺς λόγους μου ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου γίνου ἐντρεχής καὶ πᾶν ἀρρώστημα οὐ μή σοι ἀπαντήσῃ | Quam sufficiens est homini erudito vinum exiguum ! et in dormiendo non laborabis ab illo, et non senties dolorem. | ወኢይትወከፎሙ፡ መባኦሙ፡ ለረሲዓን። | 孩子啊，要聽我，不要藐視我，到末了你必明白我的話是真的：凡你所做的，都要敏捷俐落，疾病就不會臨到你。 |
|---|
| 31:23 | λαμπρὸν ἐπ’ ἄρτοις εὐλογήσει χείλη καὶ ἡ μαρτυρία τῆς καλλονῆς αὐτοῦ πιστή | Vigilia, cholera et tortura viro infrunito, | አኮ፡ በብዝኀ፡ መባእከ፡ ዘይትኀደግ፡ ለከ፡ ኀጢአትከ። | 待人慷慨、樂於分享食物的人，眾人必稱讚他；他美好的見證，人都信實接受。 |
|---|
| 31:24 | πονηρῷ ἐπ’ ἄρτῳ διαγογγύσει πόλις καὶ ἡ μαρτυρία τῆς πονηρίας αὐτοῦ ἀκριβής | somnus sanitatis in homine parco : dormiet usque mane, et anima illius cum ipso delectabitur. | ከመ፡ ዘይቀትሎ፡ ለሕፃን፡ በቅድመ፡ አቡሁ፡ ከማሁ፡ ዘበንዋየ፡ ዐመፃ፡ ያበውእ፡ መባእ። | 對食物吝嗇的人，全城必發怨言議論他；他吝嗇的見證，確鑿無疑。 |
|---|
| 31:25 | ἐν οἴνῳ μὴ ἀνδρίζου πολλοὺς γὰρ ἀπώλεσεν ὁ οἶνος | Et si coactus fueris in edendo multum, surge e medio, evome, et refrigerabit te, et non adduces corpori tuo infirmitatem. | ሕይወቱ፡ ለነዳይ፡ ስኢለ፡ ምጽዋት፡ ወዘሰ፡ አበዮ፡ ቀታሌ፡ ነፍስ፡ ውእቱ። | 不要在酒上逞強好勝，因為酒已使許多人滅亡。 |
|---|
| 31:26 | κάμινος δοκιμάζει στόμωμα ἐν βαφῇ οὕτως οἶνος καρδίας ἐν μάχῃ ὑπερηφάνων | Audi me, fili, et ne spernas me, et in novissimo invenies verba mea. | ከመ፡ ዘቀተለ፡ ቢጾ፡ ዘፈለጠ፡ ብእሴ፡ እምብእሲቱ። | 熔爐藉淬煉試驗鋼的韌性；照樣，酒在驕傲人的爭吵中試驗人心。 |
|---|
| 31:27 | ἔφισον ζωῆς οἶνος ἀνθρώποις ἐὰν πίνῃς αὐτὸν ἐν μέτρῳ αὐτοῦ τίς ζωὴ ἐλασσουμένῳ οἴνῳ καὶ αὐτὸς ἔκτισται εἰς εὐφροσύνην ἀνθρώποις | In omnibus operibus tuis esto velox, et omnis infirmitas non occurret tibi. | ወዘሄደ፡ ዐስቦ፡ ለዐሳቡ፡ ከዐወ፡ ደሞ። | 對人而言，酒若按量飲用，便如生命一般美好。缺了酒的人生算甚麼？酒原是為使人歡樂而造的。 |
|---|
| 31:28 | ἀγαλλίαμα καρδίας καὶ εὐφροσύνη ψυχῆς οἶνος πινόμενος ἐν καιρῷ αὐτάρκης | Splendidum in panibus benedicent labia multorum, et testimonium veritatis illius fidele. | ሶበ፡ ፩ዱ፡ የሐንጽ፡ ወካልኡ፡ ይነሥት፡ ምንተ፡ በቊዐ፡ ጻማሆሙ፡ ለክልኤሆሙ። | 在適當的時候、適量地飲酒，乃是心中的喜樂、靈魂的歡暢。 |
|---|
| 31:29 | πικρία ψυχῆς οἶνος πινόμενος πολὺς ἐν ἐρεθισμῷ καὶ ἀντιπτώματι | Nequissimo in pane murmurabit civitas, et testimonium nequitiæ illius verum est. | ሶበ፡ ፩ዱ፡ ይድኅር፡ ወካልኡ፡ ይረግም፡ ለመኑ፡ እምውስተ፡ ክልኤሆሙ፡ ይሰምዖሙ፡ ቃሎሙ። | 飲酒過量，卻成了靈魂的苦楚，帶來爭執與衝突。 |
|---|
| 31:30 | πληθύνει μέθη θυμὸν ἄφρονος εἰς πρόσκομμα ἐλαττῶν ἰσχὺν καὶ προσποιῶν τραύματα | Diligentes in vino noli provocare : multos enim exterminavit vinum. | ዘይትኀፀብ፡ እምድኅር፡ ገሲሶ፡ በድነ፡ ወካዕበ፡ ይደግም፡ ገሲሶ፡ ምንተ፡ በቊዖ፡ ተኀፅቦ። | 醉酒使愚昧人怒氣高漲，自取其害；它削弱力氣，又添加傷痕。 |
|---|
| 31:31 | ἐν συμποσίῳ οἴνου μὴ ἐλέγξῃς τὸν πλησίον καὶ μὴ ἐξουθενήσῃς αὐτὸν ἐν εὐφροσύνῃ αὐτοῦ λόγον ὀνειδισμοῦ μὴ εἴπῃς αὐτῷ καὶ μὴ αὐτὸν θλίψῃς ἐν ἀπαιτήσει | Ignis probat ferrum durum : sic vinum corda superborum arguet in ebrietate potatum. | ከማሁ፡ ሰብእ፡ ዘይጸውም፡ እንበይነ፡ ኀጢአቱ፡ ወካዕበ፡ የሐውር፡ ዳግመ፡ የአብስ። መኑ፡ እንከ፡ ይሰምዖ፡ ጸሎቶ፡ ሎቱ፡ ወምንተ፡ በቊዖ፡ አሕምሞ፡ ነፍሶ። | 在酒宴中不要責備鄰舍，也不要在他歡樂時藐視他；不要對他說羞辱的話，也不要藉討債逼迫他。 |
|---|