📜 Verbum
Scripture and the Fathers, read aloud in the original

← All books · Latin Fathers › Etymologies & Works

Isidore of Seville

Etymologies & Works 1 part 5/8

Latin original · 34 verses · some words can be tapped for a gloss · long chapter, split into parts; this part covers 1:137–1:170 (270 verses in all)

ch. 2 →
← prev partnext part →
1:137
dipthonga est notandus. [5] "Equus" quod est animal, per E solam scribendum. "Aequus" quod est iustus, per AE dipthonga scribendum. "Exsul addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. "Exultat melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? [6] "Aequor per
must be marked as a diphthong. [5] 'Equus,' which is an animal, is to be written with E alone. 'Aequus,' which means 'just,' is to be written with the diphthong AE. 'Exsul' ought to be written with an added S, since one is called an 'exsul' (exile) who is 'extra solum' (outside his own soil). 'Exultat' is better written without the letter S; for since the letter X itself is composed of C and S, how, when the S is already in it, can another be added to it again? [6] 'Aequor' is
須標作二合母音。〔5〕「equus」指動物(馬),應只用 E 書寫。「aequus」意為「公正的」,應用二合母音 AE 書寫。「exsul」應加上 S 書寫,因為離開本土(extra solum)之人被稱為「exsul」(流亡者)。「exultat」最好不用字母 S 書寫;因為 X 本身由 C 與 S 構成,既然 S 已在其中,怎能再加一個上去呢?〔6〕「aequor」則
1:138
dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. [7] "Forsitan per N scribendum in fine, quia integrum eius est "si forte tandem" [8] "Fedus" quod est deformis, per E solam scribendum [est]: "foedus quod est pactum, cum O et E dipthonga scribendum. [9] "Formosus sine N scribitur, quia a forma vocatur. [Sive etiam a formo, id est calido;
to be written with a diphthong, since the word is formed from 'aqua' (water). [7] 'Forsitan' is to be written with an N at the end, because its full form is 'si forte tandem.' [8] 'Fedus,' which means 'deformed' (foul), is to be written with E alone; 'foedus,' which means 'a pact,' is to be written with the diphthong OE. [9] 'Formosus' is written without an N, since it is named from 'forma' (beauty); or else also from 'formus,' that is, 'warm';
應用二合母音書寫,因為此字源自「aqua」(水)。〔7〕「forsitan」末尾應寫 N,因為其完整形式是「si forte tandem」。〔8〕「fedus」意為「醜陋」,應只用 E 書寫;「foedus」意為「盟約」,應用二合母音 OE(O 與 E)書寫。〔9〕「formosus」不寫 N,因為它得名於「forma」(美貌);或也源自「formus」,即「溫熱」;
1:139
calor enim sanguinis efficit pulcritudinem.] "Gnatus" quod est filius, per G scribendum, quia facit generatus. [10] H, quae aspirationis littera est, in Latino tantum vocalibus iungitur: ut "honor" "homo" "humus [humilitas]. Aspiratur autem et consonantibus, sed in Graecis et Hebraeis nominibus. "Heus autem et "heu interiectiones per H
for the heat of the blood produces beauty. 'Gnatus,' which means 'son,' is to be written with a G, since it comes from 'generatus' (begotten). [10] H, which is the letter of aspiration, in Latin is joined only to vowels, as in 'honor,' 'homo,' 'humus' (humility). It is aspirated with consonants also, but only in Greek and Hebrew names. The interjections 'heus' and 'heu' are to be written with an H
因為血液的熱能造成美麗。「gnatus」意為「兒子」,應寫 G,因為它源自「generatus」(所生)。〔10〕H 是送氣的字母,在拉丁文中只與母音結合,如「honor」、「homo」、「humus」(謙卑)。它也與子音一同送氣,但僅限於希臘文與希伯來文的名稱。感嘆詞「heus」與「heu」應寫 H
1:140
scribendae. [11] I littera inter duas vocales constituta, bis scribi quidam existimabant, ut in "Troia et "Maia" Hoc ratio non permittit. Numquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed I littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. [12] "Id" pronomen neutri generis per D scribitur, ab eo quod est "is, ea, id" quia facit
are to be written. [11] Some used to think that the letter I, when placed between two vowels, was written twice, as in 'Troia' and 'Maia.' But reason does not permit this, for three vowels are never written in a single syllable. Rather, the letter I placed between two vowels is regarded as a double consonant. [12] 'Id,' a pronoun of the neuter gender, is written with a D, from that which is 'is, ea, id,' because it forms
應如此書寫。〔11〕有些人曾認為,字母 I 置於兩母音之間時要寫兩次,如「Troia」與「Maia」。但道理不容許此事,因為三個母音絕不會寫在同一音節中。反之,置於兩母音之間的字母 I 被視為一個雙子音。〔12〕「id」是中性代名詞,寫作帶 D,源自「is, ea, id」,因為它構成
1:141
"idem" Quod si verbum est tertiae personae, per T notabitur, ab eo quod est "eo, is, it" [quia facit] "itur" [13] K litteram antiqui praeponebant quotiens A sequebatur, ut " kaput" "kanna" "kalamus" Nunc autem "Karthago et "kalendae per eandem tantum scribuntur. Omnia autem Graeca nomina qualicumque sequente vocali per K sunt scribenda. [14]
'idem.' But if it is a verb of the third person, it will be marked with a T, from that which is 'eo, is, it,' because it forms 'itur.' [13] The ancients used to prefix the letter K whenever an A followed, as in 'kaput,' 'kanna,' 'kalamus.' But now only 'Karthago' and 'kalendae' are written with it. All Greek names, however, whatever vowel follows, are to be written with a K. [14]
「idem」。但若是第三人稱動詞,則以 T 標示,源自「eo, is, it」,因為它構成「itur」。〔13〕古人凡遇 A 隨其後時便在前加字母 K,如「kaput」、「kanna」、「kalamus」。但如今只有「Karthago」與「kalendae」仍用它書寫。然而一切希臘文名稱,無論其後接何母音,都應用 K 書寫。〔14〕
1:142
"Laetus per dipthonga scribitur, quia laetitia a latitudine vocata est, cuius e contrario est tristitia, quae angustiam facit. L autem litteram interdum pro D littera utimur, ut "latum" pro "datum et "calamitatem" pro "cadamitatem ; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. [15] "Maxumus an "maximus" et si qua similia sunt qualiter scribi debeant
'Laetus' is written with a diphthong, since 'laetitia' (joy) is named from 'latitudo' (breadth), whose opposite is 'tristitia' (sadness), which produces narrowness. Sometimes, moreover, we use the letter L in place of the letter D, as 'latum' for 'datum' and 'calamitatem' for 'cadamitatem'; for 'calamitas' (calamity) took its name from 'cadendo' (falling). [15] Whether 'maxumus' or 'maximus,' and if there are any similar cases, how they ought to be written
「laetus」用二合母音書寫,因為「laetitia」(喜樂)得名於「latitudo」(寬闊),其相反者為「tristitia」(憂愁),憂愁造成狹窄。此外,有時我們以字母 L 代字母 D,如以「latum」代「datum」,以「calamitatem」代「cadamitatem」;因為「calamitas」(災難)之名取自「cadendo」(墜落)。〔15〕「maxumus」抑或「maximus」,以及若有類似情形,究竟應如何書寫
1:143
quaesitum est. Varro tradit Caesarem per I eiusmodi verba enuntiare solitum esse et scribere. Inde propter auctoritatem tanti viri consuetudinem factam, ut "maximus" "optimus" "pessimus scribatur. [16] "Malo per unum L scribendum, quia est "magis volo" "Malle per duo LL, quia est "magis velle" "Nolo quoque per unum L; [et] "nolle per duo. "Nolo
has been inquired into. Varro relates that Caesar was accustomed to pronounce and write words of this kind with an I. Hence, on account of the authority of so great a man, a custom was established that 'maximus,' 'optimus,' and 'pessimus' be so written. [16] 'Malo' is to be written with a single L, since it stands for 'magis volo' (I prefer). 'Malle' with a double LL, since it is 'magis velle.' 'Nolo' likewise with a single L; and 'nolle' with a double L. 'Nolo'
已經被探究過。瓦羅(Varro)記載,凱撒慣以 I 讀出並書寫此類字詞。因此,由於這位偉人的權威,便形成一種慣例,使「maximus」、「optimus」、「pessimus」如此書寫。〔16〕「malo」應以單一 L 書寫,因為它等於「magis volo」(我更願意)。「malle」以雙 LL,因為它等於「magis velle」。「nolo」同樣以單一 L;而「nolle」以雙 L。「nolo」
1:144
enim "nevolo est; "nolle" "nevelle" [17] "Os si vultum aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. [18] "Ora finium per O; "hora dierum per H scribendum. "Onus" si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. [19] "Praepositio et "praeterea per dipthonga scribendum. "Pene vero, quod
is 'nevolo,' and 'nolle' is 'nevelle.' [17] 'Os,' if it signifies the face or a bone, must be written with O alone; if it signifies a person, an H must be prefixed. [18] 'Ora,' of boundaries, is written with O; 'hora,' of days (hours), with an H. 'Onus,' if it comes from 'onus' (a burden), is written with O alone; if from 'honor,' with the aspiration H. [19] 'Praepositio' and 'praeterea' are to be written with a diphthong. But 'pene,' which
是「nevolo」,「nolle」則是「nevelle」。〔17〕「os」若指臉面或骨頭,須只用 O 書寫;若指人(位格),則須在前加 H。〔18〕指疆界之「ora」(海岸)用 O 書寫;指日之「hora」(時辰)用 H。「onus」若源自「onus」(重擔),只用 O 書寫;若源自「honor」(尊榮),則帶送氣 H。〔19〕「praepositio」與「praeterea」應用二合母音書寫。至於「pene」,它
1:145
est coniunctio, per E; "poena" quod est supplicium, per OE. [20] Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. [21] "Quae" pronomen cum A scribendum; "que coniunctio sine A. "Quid per D litteram scribitur, cum pronomen est; per
is a conjunction, is written with E; 'poena,' which means punishment, with OE. [20] The letter Q is rightly used only when a U immediately follows it, and one or more other vowels are joined to it so as to make a single syllable. Other words are written with a C. [21] 'Quae,' a pronoun, is to be written with an A; 'que,' a conjunction, without an A. 'Quid' is written with the letter D when it is a pronoun; with
是連接詞,用 E 書寫;「poena」意為刑罰,用 OE 書寫。〔20〕字母 Q 唯有當其後緊接 U,且再與一個或多個母音結合而構成單一音節時,才正當使用。其餘字則用 C 書寫。〔21〕代名詞「quae」應寫 A;連接詞「que」則不寫 A。「quid」作代名詞時寫字母 D;作
1:146
T, cum verbum: cuius positio est prima "queo, quis, quit" et in conpositione "nequeo, nequis, nequit" [22] "Quod" quando pronomen est, per D [est] scribendum; quando numerus, per T, quia "totidem per T scribitur. "Quotidie per Q scribendum, non per C, ut sit "quot diebus" [23] R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos "honos"
a T when it is a verb: its primary form is 'queo, quis, quit' and in composition 'nequeo, nequis, nequit.' [22] 'Quod,' when it is a pronoun, is to be written with a D; when it is a numeral, with a T, since 'totidem' is written with a T. 'Quotidie' is to be written with a Q, not with a C, so that it may mean 'quot diebus' (on however many days). [23] The letter R has a communion with the letter S. And so among the ancients it was said 'honos,'
作動詞時寫 T;其基本形式是「queo, quis, quit」,複合形式為「nequeo, nequis, nequit」。〔22〕「quod」作代名詞時應寫 D;作數詞時寫 T,因為「totidem」寫 T。「quotidie」應寫 Q,而非 C,好使其意為「quot diebus」(在多少天中)。〔23〕字母 R 與字母 S 有相通之處。因此古人曾說「honos」、
1:147
"labos" "arbos dicebatur, nunc "honor" "labor" "arbor" [24] "Sat per T scribi oportet, quia integrum eius facit "satis" "Sed per D oportet scribi. Apud anticos enim sed "sedum dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. [25] "Tamtus" sicut et "quamtus in medio M habebant. "Quam enim et "tam" unde et "quamtitas" "quamtus" "tamtus" [26]
'labos,' 'arbos'; now we say 'honor,' 'labor,' 'arbor.' [24] 'Sat' ought to be written with a T, since its full form is 'satis.' 'Sed' ought to be written with a D. For among the ancients 'sed' was said 'sedum'; we have cut off the two final letters. [25] 'Tamtus,' like 'quamtus,' used to have an M in the middle; for they come from 'quam' and 'tam,' whence also 'quamtitas,' 'quamtus,' 'tamtus.' [26]
「labos」、「arbos」,如今則說「honor」、「labor」、「arbor」。〔24〕「sat」應寫 T,因為其完整形式是「satis」。「sed」應寫 D。因為古人把「sed」說成「sedum」;我們削去了末尾兩個字母。〔25〕「tamtus」與「quamtus」一樣,中間曾有 M;因為源自「quam」與「tam」,故也有「quamtitas」、「quamtus」、「tamtus」。〔26〕
1:148
"Vae interiectio cum A scribendum; "ve coniunctio sine A. [27] Xps, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et "Xrisma" [28] Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum "iustitia sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic "militia" "malitia" "nequitia" et cetera similia. [29] In dubiis quoque verbis
The interjection 'vae' is to be written with an A; the conjunction 've' without an A. [27] 'Xps' (Christ), since it is Greek, is to be written with an X; so also 'Xrisma' (Chrism). [28] Only Greek names are written with the letters Y and Z. For although 'iustitia' sounds the letter Z, nevertheless, because it is Latin, it must be written with a T. So too 'militia,' 'malitia,' 'nequitia,' and other such words. [29] In doubtful words, too,
感嘆詞「vae」應寫 A;連接詞「ve」則不寫 A。〔27〕「Xps」(基督)因是希臘文,應寫 X;「Xrisma」(聖膏)亦然。〔28〕唯有希臘文名稱才用字母 Y 與 Z 書寫。因為「iustitia」雖發 Z 的音,但由於它是拉丁文,仍須寫 T。「militia」、「malitia」、「nequitia」及其他類似字亦然。〔29〕在有疑義的字詞上,
1:149
consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa "populus arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut "cella" "serra" "asseres" Veteres enim non duplicabant
it was the custom of the ancients that, when the same letter had one meaning when shortened and another when lengthened, they placed an apex over the long syllables; for example, that it might be distinguished whether 'populus' meant a poplar tree or a multitude of people, it was marked with an apex. So too, where consonant letters were doubled, they set a 'sicilicus' above, as in 'cella,' 'serra,' 'asseres.' For the ancients did not double
古人有一慣例:當同一字母在短音時有一義、在長音時另有一義時,他們便在長音節上加一長音符(apex);例如為分辨「populus」意指白楊樹還是人群,便以長音符加以區別。同樣,凡子音字母重疊之處,他們便在其上加一疊音符(sicilicus),如「cella」、「serra」、「asseres」。因為古人並不重複
1:150
litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector geminandam esse litteram. XXVIII. DE ANALOGIA. [1] Analogia Graece, Latine similium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid simile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae
the letters, but placed sicilici above them; by which mark the reader was warned that the letter was to be doubled. XXVIII. ON ANALOGY. [1] 'Analogy' in Greek is called in Latin the 'comparison' or 'proportion' of similar things. Its force is this: that what is doubtful may be referred to something similar which is not doubtful, and that uncertain things may be proved by certain ones. Now the comparison of analogy is gathered in eight ways:
字母,而是在其上加疊音符;讀者藉此記號得知該字母應予重複。二十八、論類比。〔1〕「類比」(Analogia)在希臘文中,以拉丁文稱為相似事物的「比較」或「比例」。其功用在於:使可疑之事得以參照某相似而無疑之事,並以確定者印證不確定者。類比之比較可由八種方式歸納而得:
1:151
colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. [2] Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut "lepus et "lupus" Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim "lupi" "leporis" Nam
that is, by quality, comparison, gender, number, form, case, the endings of similar syllables, and the similarity of tenses. [2] If any one of these is lacking, it is no longer analogy (that is, similarity), but anomaly (that is, outside the rule), as 'lepus' (hare) and 'lupus' (wolf). Everything agrees, but they differ in case; for the one forms 'lupi,' the other 'leporis.' For
即:性質、比較、性別、數、詞形、格、相似音節的結尾,以及時態的相似。〔2〕若其中缺其一,便不再是類比(即相似),而是變則(anomalia,即在規則之外),如「lepus」(野兔)與「lupus」(狼)。一切都相合,卻在格上有異;因為一者構成「lupi」,另一者構成「leporis」。因為
1:152
regulariter est, dum quaeris utrum "trames masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione "limes" et erit masculinum. [3] Item "funis si incerti generis esse credis, similis est illi "panis in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas "doctus" "magnus : positivi sunt et sui similes. Fit
it is regular that, when you inquire whether 'trames' (path) is masculine or feminine, it is similar in its whole declension to 'limes,' and so it will be masculine. [3] Likewise, if you believe 'funis' (rope) to be of uncertain gender, it is similar to 'panis' (bread) in declension, and so it will be masculine. Likewise from the comparison of positive degrees, as if you say 'doctus,' 'magnus': they are positives and similar to themselves. It is done also
這是合乎規則的:當你探問「trames」(小徑)是陽性還是陰性時,它在整個變格上與「limes」相似,故將是陽性。〔3〕同樣,若你認為「funis」(繩)性別不定,它在變格上與「panis」(麵包)相似,故將是陽性。同樣,也可從原級的比較,如你說「doctus」、「magnus」:它們是原級且彼此相似。也可
1:153
et per diminutionem, utputa "funem masculinum esse funiculus ostendit, sicut "marmor neutri esse generis marmusculum indicat. [4] Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, ut "pistrinum" "pistrilla" Sed quia scire debemus ex positione [id est primitivo] declinationem, ex diminutione genus colligere.
by diminution, for instance, the diminutive 'funiculus' shows that 'funis' is masculine, just as 'marmusculum' indicates that 'marmor' (marble) is of the neuter gender. [4] For the gender that a word has in its principal form it usually has in its diminutive, yet not always, as 'pistrinum,' 'pistrilla.' But since we ought to know the declension from the position (that is, the primitive form), we should gather the gender from the diminutive.
藉由指小詞,例如指小詞「funiculus」顯示「funis」是陽性,正如「marmusculum」表明「marmor」(大理石)是中性。〔4〕因為一個字在其主要形式中所具的性別,通常在指小詞中亦然,但並非總是如此,如「pistrinum」、「pistrilla」。然而,既然我們應從詞的原形(即原始詞)得知其變格,就應從指小詞歸納其性別。
1:154
XXIX. DE ETYMOLOGIA. [1] Etymologia est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles SUMBOLON, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa "flumen" quia fluendo crevit, a fluendo dictum. [2] Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in
XXIX. ON ETYMOLOGY. [1] Etymology is the origin of words, when the force of a verb or noun is gathered through interpretation. Aristotle called this 'symbolon,' Cicero 'adnotatio' (annotation), because it makes known the names of things and words by a given example; for instance, 'flumen' (river), because it grew by flowing, is said to be named from flowing. [2] Knowledge of it often has a necessary use in
二十九、論詞源學。〔1〕詞源學是詞語的來源,即藉由解釋來歸納一個動詞或名詞的意涵。亞里士多德稱之為「symbolon」(符號),西塞羅稱之為「adnotatio」(註記),因為它藉所舉之例使事物的名稱與詞語為人所知;例如「flumen」(河流),因它藉流動(fluendo)而增長,故說得名於流動。〔2〕對它的認識,在其解釋中常有必要的用處,
1:155
interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placitum, sicut et nos servis et possessionibus interdum secundum quod placet nostrae voluntati nomina damus. [3]
its own interpretation. For when you see whence a name has arisen, you understand its force more quickly, since the examination of anything is clearer once its etymology is known. Not all names, however, were imposed by the ancients according to nature; but some were imposed according to whim, just as we too sometimes give names to our slaves and possessions according to what pleases our will. [3]
因為當你看出一個名稱從何而來,便更快明白其意涵,因為凡事一旦知其詞源,考察便更為清楚。然而,並非一切名稱都是古人按照本性所定;有些乃是按照隨意所定,正如我們有時也按自己心意所喜好,給奴僕與財產命名。〔3〕
1:156
Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum aut ex causa datae, ut "reges a [regendo et] recte agendo, aut ex origine, ut "homo" quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavando "lutum"
Hence it is that the etymologies of all names are not to be found, because some received their designations not according to the quality by which they were generated, but according to the arbitrary choice of human will. Now the etymologies of names are given either from cause, as 'reges' (kings) from ruling and acting rightly; or from origin, as 'homo' (man), because he is from 'humus' (earth); or from contraries, as 'lutum' (mud) from 'lavando' (washing),
因此,並非一切名稱都能找到其詞源,因為有些名稱所領受的稱謂並非按其所由生的性質,而是按人意的任意抉擇。名稱的詞源,或由緣故而定,如「reges」(君王)源自治理與正當行事(recte agendo);或由起源而定,如「homo」(人)因是出於「humus」(土);或由相反者而定,如「lutum」(泥)源自「lavando」(洗滌),
1:157
dum lutum non sit mundum, et "lucus" quia umbra opacus parum luceat. [4] Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia "prudens ; quaedam etiam ex vocibus, ut a garrulitate "garrulus ; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut "silva" "domus" [5] Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, [vel] fluminum
since mud is not clean; and 'lucus' (a grove), because, being shady with dark shade, it gives little light. [4] Some words also are formed from the derivation of names, as 'prudens' (prudent) from 'prudentia' (prudence); some also from sounds, as 'garrulus' (a chatterer) from 'garrulitas' (chattering); some have arisen from a Greek etymology and been declined into Latin, as 'silva' (forest), 'domus' (house). [5] Others also drew their designations from the names of places, cities, or rivers,
因為泥並不潔淨;又如「lucus」(樹林),因它蔭翳幽暗,發光甚少(luceat)。〔4〕有些字也由名稱的衍生而成,如「prudens」(審慎的)源自「prudentia」(審慎);有些也由聲音而成,如「garrulus」(多言者)源自「garrulitas」(多言);有些則起於希臘文詞源,再變化為拉丁文,如「silva」(森林)、「domus」(房屋)。〔5〕另有一些從地名、城名或河名
1:158
traxerunt vocabula. Multa etiam ex diversarum gentium sermone vocantur. Vnde et origo eorum vix cernitur. Sunt enim pleraque barbara nomina et incognita Latinis et Graecis. XXX. DE GLOSSIS. [1] Glossa Graeca interpretatione linguae sortitur nomen. Hanc philosophi adverb[i]um dicunt, quia vocem illam, de cuius requiritur, uno et singulari verbo
and took their designations. Many, too, are named from the language of various peoples. Hence their origin is scarcely discerned; for there are very many barbarian names, unknown to Latins and Greeks. XXX. ON GLOSSES. [1] A gloss takes its name from a Greek interpretation of language (for 'glossa' in Greek means 'tongue'). Philosophers call it an 'adverbium,' because it designates that word about which inquiry is made by one single word,
領受了稱謂。也有許多名稱源自各民族的語言,故其來源難以辨識;因為有極多蠻族名稱,為拉丁人與希臘人所不識。三十、論注釋(glossa)。〔1〕注釋(glossa)之名得自希臘文對語言的解釋(glossa 在希臘文意為「舌」)。哲學家稱之為「adverbium」,因為它以單獨一詞指明所探問的那個字詞,
1:159
designat. Quid enim illud sit in uno verbo positum declarat, ut: "conticescere est a tacere" [2] Item (Virg. Aen. 10,314): Latus haurit apertum. "haurit, percutit" Item cum "terminum dicimus "finem" aut "populatas interpretamur esse "vastatas" et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifestamus. XXXI. DE DIFFERENTIIS. [1] Differentia est species
For it declares in one word what that thing is, as: 'conticescere' (to fall silent) is from 'tacere' (to be silent). [2] Likewise (Virgil, Aeneid 10:314): 'Latus haurit apertum'; here 'haurit' means 'he strikes through.' Likewise when we say that 'terminus' means 'finis' (end), or interpret 'populatas' (ravaged) to be 'vastatas' (laid waste); and in general, whenever we make plain the matter of one word by a single word. XXXI. ON DIFFERENTIAE. [1] A differentia is a species
因為它以一詞宣示那事物為何,如:「conticescere」(靜默)源自「tacere」(緘默)。〔2〕又如(維吉爾《埃涅阿斯紀》十卷314行):「Latus haurit apertum」;此處「haurit」意即「他刺穿」。又如當我們說「terminus」意即「finis」(終點),或把「populatas」(被劫掠的)解作「vastatas」(被蹂躪的);以及凡以單一詞語彰明另一詞之義時。三十一、論區別(differentia)。〔1〕區別是
1:160
definitionis, quam scriptores artium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, coniecta differentia secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur; ut cum quaeritur quid inter regem sit et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur, ut "rex modestus et temperatus, tyrannus vero crudelis"
of definition, which the writers of the arts employ concerning one thing and another. For these two, being confused by a certain communion between themselves, are separated by an inserted differentia, through which it is known what each of them is; as when it is asked what the difference is between a king and a tyrant: once the differentia is added, what each is is defined, as, 'a king is moderate and temperate, but a tyrant is cruel.'
定義的一種類別,撰寫技藝之書者論及此物與彼物時運用之。因為此二者藉彼此間某種相通而相混,遂以所加入的區別加以分辨,藉此得知二者各為何物;例如當人問君王與暴君有何差異時:一旦加入區別,二者各是什麼便得以界定,如「君王是節制而溫和的,暴君卻是殘暴的」。
1:161
Inter haec enim duo differentia cum posita fuerit, quid sit utrumque cognoscitur. Sic et cetera. XXXII. DE BARBARISMO. [1] Barbarismus est verbum corrupta littera vel sono enuntiatum. Littera, ut "floriet" dum "florebit dicere oporteat; sono, si pro media syllaba prima producatur, ut "latebrae" "tenebrae" Appellatus autem barbarismus a barbaris
For when a differentia has been placed between these two, what each is is known. So too with the rest. XXXII. ON BARBARISM. [1] A barbarism is a word pronounced with a corrupt letter or sound. With a letter, as 'floriet' when one ought to say 'florebit'; with a sound, if the first syllable is lengthened in place of the middle one, as 'latebrae,' 'tenebrae.' It is called a 'barbarism' from the barbarian
因為當區別被置於此二者之間時,二者各是什麼便為人所知。其餘亦然。三十二、論字病(barbarismus)。〔1〕字病是以訛誤的字母或發音所讀出的一個字。就字母而言,如當說「florebit」時卻作「floriet」;就發音而言,如把中間音節該長者卻使首音節拉長,如「latebrae」、「tenebrae」。它得名於蠻族
1:162
gentibus, dum latinae orationis integritatem nescirent. Vnaquaeque enim gens facta Romanorum cum opibus suis vitia quoque et verborum et morum Romam transmisit. [2] Inter barbarismum autem et barbarolexim hoc interest, quod barbarismus in verbo latino fit, dum corrumpitur; quando autem barbara verba latinis eloquiis inferuntur, barbarolexis
peoples, since they did not know the integrity of Latin speech. For each people, having become part of the Romans, transmitted to Rome, together with its wealth, also the faults both of words and of morals. [2] Now between a barbarism and a barbarolexis there is this difference: that a barbarism occurs in a Latin word when it is corrupted; but when barbarian words are brought into Latin discourse, it is called a barbarolexis.
諸族,因為他們不曉得拉丁言語的純正。因為每一民族既歸入羅馬,便連同其財富,把言詞與風俗兩方面的弊病一併傳入羅馬。〔2〕字病(barbarismus)與蠻詞(barbarolexis)之間有此差別:字病發生於一個拉丁字被訛誤之時;但當蠻族的字詞被引入拉丁言談之中時,則稱為蠻詞(barbarolexis)。
1:163
dicitur. Item quando in prosa vitium fit sermonis, barbarismus vocatur; quando in metro, metaplasmus dicitur. [3] Barbarismus autem fit scripto et pronuntiatione. Scripto quattuor modis: si quis in verbo litteram vel syllabam adiciat, mutet, transmutet, vel minuat. Pronuntiatione autem fit in temporibus, tonis, aspirationibus et reliquis quae
Likewise, when a fault of speech occurs in prose, it is called a barbarism; when in verse, it is called a metaplasm. [3] Now a barbarism occurs both in writing and in pronunciation. In writing, in four ways: if in a word one adds, changes, transposes, or diminishes a letter or a syllable. In pronunciation it occurs in the matter of time-quantities, accents, aspirations, and the rest that follow.
同樣,當言語之弊出現於散文中時,稱為字病;出現於韻文中時,則稱為換音(metaplasmus)。〔3〕字病可發生於書寫與發音。就書寫而言,有四種方式:若在一字中增添、更換、移位或減少一個字母或音節。就發音而言,則發生於音長、聲調、送氣及其後所隨之諸事上。
1:164
sequuntur. [4] Per tempora quippe fit barbarismus, si pro longa syllaba brevis ponatur, aut pro brevi longa. Per tonos, si accentus in alia syllaba commutetur. Per aspirationem, si adiciatur H littera ubi non debet, aut detrahatur ubi esse oportet. [5] Per hiatum, quotiens in pronuntiatione scinditur versus antequam conpleatur, sive quotiens
[4] A barbarism occurs through time-quantities if a short syllable is put in place of a long one, or a long in place of a short. Through accents, if the accent is shifted to another syllable. Through aspiration, if the letter H is added where it ought not to be, or removed where it ought to be. [5] Through hiatus, whenever in pronunciation a verse is broken before it is completed, or whenever
〔4〕字病因音長而生,若以短音節代長音節,或以長音節代短音節。因聲調而生,若把重音移到另一音節。因送氣而生,若在不該加 H 的地方加了 H,或在該有的地方去掉了 H。〔5〕因母音相接(hiatus)而生,凡在發音中詩句於未完成前便被斷開之時,或凡
1:165
vocalis vocalem sequitur, ut "Musae Aonides" Fit barbarismus et per motacismos, [iotacismos] et labdacismos. [6] Motacismus est, quotiens M litteram vocalis sequitur, ut "bonum aurum" "iustum amicum ; sed hoc vitium aut suspensione M litterae, aut detractione vitamus. [7] Iotacismus est, quotiens in iota littera duplicatur sonus, ut "Troia" "Maia
a vowel follows a vowel, as 'Musae Aonides.' A barbarism also occurs through mytacisms, iotacisms, and lambdacisms. [6] Mytacism is whenever a vowel follows the letter M, as 'bonum aurum,' 'iustum amicum'; but we avoid this fault either by suspending the letter M or by dropping it. [7] Iotacism is whenever the sound is doubled in the letter iota, as 'Troia,' 'Maia,'
一母音緊隨另一母音之時,如「Musae Aonides」。字病也因 M 音病(motacismus)、I 音病(iotacismus)及 L 音病(labdacismus)而生。〔6〕M 音病是凡母音緊隨字母 M 之時,如「bonum aurum」、「iustum amicum」;但我們藉抑制 M 音或省略之,來避免此弊。〔7〕I 音病是凡字母 iota 的音被重複之時,如「Troia」、「Maia」,
1:166
; ubi earum litterarum adeo exilis erit pronuntiatio, ut unum iota, non duo sonare videantur. [8] Labdacismus est, si pro una L duo pronuntientur, ut Afri faciunt, sicut "colloquium" pro "conloquium ; vel quotiens unam L exilius, duo largius proferimus. Quod contra est; nam unum largius, duo exilius proferre debemus. [9] Conlisio est, quotiens
where the pronunciation of those letters will be so slight that a single iota, not two, may seem to sound. [8] Lambdacism is if two L's are pronounced in place of one, as the Africans do, as 'colloquium' for 'conloquium'; or whenever we utter one L too thinly and two too broadly, which is the reverse; for we ought to utter one more broadly and two more thinly. [9] Collision is whenever
當那些字母的發音極其輕微,以致似乎只發一個 iota 而非兩個之時。〔8〕L 音病是若以兩個 L 代一個,如阿非利加人所為,如以「colloquium」代「conloquium」;或凡我們把一個 L 讀得過輕、把兩個讀得過重之時——這是相反的;因為我們該把一個讀得較重,把兩個讀得較輕。〔9〕字音相撞(conlisio)是凡
1:167
novissimae syllabae finis in alterius principio est, ut "matertera" XXXIII. DE SOLOECISMIS. [1] Soloecismus est plurimorum verborum inter se inconveniens conpositio, sicut barbarismus unius verbi corruptio. Verba enim non recta lege coniuncta soloecismus est, ut si quis dicat "inter nobis" pro "inter nos" aut "date veniam sceleratorum" pro
the end of the last syllable falls at the beginning of another, as 'matertera.' XXXIII. ON SOLECISMS. [1] A solecism is the incongruous joining together of several words, just as a barbarism is the corruption of a single word. For words joined not by the right rule are a solecism, as if one should say 'inter nobis' for 'inter nos,' or 'date veniam sceleratorum' for
前一音節的末尾正落於另一音節的開端之時,如「matertera」。三十三、論語病(soloecismus)。〔1〕語病是若干字詞彼此不協調的組合,正如字病是單一字詞的訛誤。因為未按正確規則結合的字詞便是語病,如有人說「inter nobis」代「inter nos」,或說「date veniam sceleratorum」代
1:168
"sceleratis" [2] Dictus autem soloecismus a Cilicibus, qui ex urbe Solo(e), quae nunc Pompeiopolis appellatur, profecti, cum apud alios commorantes suam et illorum linguam vitiose inconsequenterque confunderent, soloecismo nomen dederunt. Vnde et similiter loquentes soloecismos facere dicuntur. [3] Soloecismus autem apud poetas schema dicitur,
'sceleratis.' [2] Now it is called a 'solecism' from the Cilicians, who, having set out from the city of Soloe (which is now called Pompeiopolis), when, dwelling among others, they confounded their own language and that of the others in a faulty and inconsistent manner, gave the name to the solecism. Whence also those who speak in like manner are said to commit solecisms. [3] A solecism, moreover, among the poets is called a 'schema,'
「sceleratis」。〔2〕「語病」(soloecismus)之名得自基利家人(Cilices),他們從索利(Soloe)城——今稱龐培城(Pompeiopolis)——出發,寄居於他人之中時,把自己的語言與他人的語言混雜得訛誤而不通,遂使語病得名。因此凡如此說話者也被說成犯語病。〔3〕再者,語病在詩人中稱為「schema」(修辭格),
1:169
quotiens in versu necessitate metri factus invenitur. Cum autem non invenitur necessitas, permanet soloecismi culpa. [4] Soloecismus fit duobus modis: aut per partes orationis, aut per accidentia. Per partes orationis, si alteram partem pro altera ponamus, utputa si praepositiones adverbiis adplicemus. Per accidentia fit, id est per ea quae
whenever in a verse it is found to have been made by the necessity of the meter. But when no such necessity is found, the fault of solecism remains. [4] A solecism occurs in two ways: either through the parts of speech, or through their accidents. Through the parts of speech, if we put one part in place of another, for example if we attach prepositions to adverbs. Through accidents it occurs, that is, through those things which
凡在詩句中因格律的需要而形成之時。但當找不到此需要時,語病之過便存留。〔4〕語病以兩種方式發生:或藉詞類,或藉其附性(偶性)。藉詞類者,若我們以一詞類代另一詞類,例如把介系詞接於副詞。藉附性者,即藉那些
1:170
acciduntur partibus, utputa per qualitates, per genera et numeros, figuras et casus. Per ista igitur omnia fiunt soloecismi, sicut Donatus exposuit. [5] Fiunt praeterea ex plurimis modis. Nam Lucilius centum genera soloecismorum dixit, quos omnes vitare potius quam sequi debet qui regulam recte loquendi tenere studet. XXXIV. DE VITIIS. [1] Vitia
are accidental to the parts of speech, for example through qualities, through genders and numbers, forms and cases. Through all these, then, solecisms arise, just as Donatus set forth. [5] They arise, moreover, from very many kinds. For Lucilius named a hundred kinds of solecism, all of which he who strives to hold the rule of speaking correctly ought rather to avoid than to follow. XXXIV. ON FAULTS. [1] Faults
附屬於詞類之事,例如藉性質、藉性別與數、詞形與格。因此,藉這一切而生語病,正如多納圖斯(Donatus)所闡述。〔5〕再者,語病由極多種類而生。因為魯基利烏斯(Lucilius)列舉了一百種語病,凡立志持守正確言語之規者,對這一切都當寧可避免,而非仿效。三十四、論弊病(vitia)。〔1〕弊病
← prev partnext part →
ch. 2 →
123456789101112131415161718192021222324